Alfabeti i Gilman Bakallit

Nga Klementin Mile

-Peripatos

Gilmani thoshte se dëshironte të largohej nga kjo jetë qetësisht, pa lënë asnjë gjurmë. Por besoj se edhe ai vetë e dinte që kjo dëshirë nuk do t’i plotësohej. Për gjurmët e Gilman Bakallit nuk kanë nevojë vetëm familjarët, miqtë dhe dashamirësit; publiku intelektual dhe shkencor ka nevojë të provokohet dhe tronditet prej ideve origjinale të tij, ka nevojë të dalë prej gjumit dogmatik të fjalëve e të zgjohet në realitetin pragmatik të gjërave.

Gjurma e parë e rëndësishme e Gilmanit mund të shihet në Panairin e Librit të këtij viti. Ajo vjen në formën e një libri studimor për termat kyçë të periudhës së tranzicionit shqiptar, me titullin Alfabeti i tranzicionit: 1990-2016. Bëhet fjalë për një alfabet të mirëfilltë, i cili përmban 36 terma kyçë, që prej “Akuzës” e deri te “Zhurma”. Ky studim motivohet nga shqetësimi se fryma e ndryshimit radikal po përshkon çdo fushë të jetës në Shqipëri, sipas motos “Ajo që i takon “së vjetrës” duhet eliminuar; çdo gjë e re duhet përqafuar dhe vënë në jetë sa më parë”. Por a është e keqe çdo gjë e vjetër dhe a është e mirë çdo gjë e re? Dhe më e rëndësishmja: “A është me të vërtetë e re çdo gjë që paraqitet si e re?”.

Gilman Bakalli na fton në një udhëtim nëpër germat e alfabetit, por ky udhëtim vazhdon përtej kufijve të germave, duke na bërë të dekonstruktojmë konceptet, të qartësojmë simbolet dhe të shohim me sy kritik vlerat e normat tona. Ja katër fjalitë e para të germës ‘A’ – ‘Akuza’: formula magjike. “Në fillim ishte akuza. Pastaj pasoi kundërakuza. Dhe kështu erdhi në jetë politika. Të paktën në Shqipëri”. Ose fjalia e parë e germës ‘B’ – ‘Botoks’: bukuri plastmase. “Me të njëjtën lehtësi që thyejnë ligjet e shtetit, me të njëjtën lehtësi shqiptarët e këtij tranzicioni nuk pranojnë edhe ligjësitë e natyrës”.

E pyeta njëherë Gilmanin për sekretin e shkrimeve të tij. Më tha: “A e ke parasysh atë zyrtarin e kollarisur, me kostum të hekurosur dhe totalisht të sigurt në vetvete? Unë i heq një fije kollares së tij dhe shoh se si reagon, si i ikën siguria dhe se si transformohet”. Kaq e thjeshtë ishte: t’i heqësh një fije kollares së zyrtarit, kostumit të politikanit, fustanit të zonjushës, mjekrës së predikuesit – por vetëm Gilman Bakalli e dinte si bëhej kjo.

Kujtoj një shprehje të preferuar të tij, të huazuar nga filozofi austriak Günther Anders: “Njeriu është më i vogël se vetvetja”. Në pamje të parë enigmatike dhe paradoksale, kjo shprehje ndihmon për të zgjidhur enigmën e sekretit konceptual të Gilmanit. Siç duket nga çka shkruan vetë Gilmani te Alfabeti i Tranzicionit kur trajton germën ‘Nj’ – ‘Njeri’, njeriu mund të identifikohet me perceptimin dhe intuitën që ka, përtej tyre ai nuk ekziston. Nga ana tjetër, vetvetja është krijesë e imagjinatës dhe arsyes, është një shumësi projektesh dhe projeksionesh madhore e parimore që i tejkalojnë kapacitetet njerëzore për t’i realizuar.

Kur Gilmani i hiqte kollares një fije, ai kërkonte të zbulonte njeriun – gjithmonë më të vogël se vetvetja – e strukur nëpër dhomat e pafundme të vetes. Ai e joshte këtë njeri të dilte jashtë, të shfaqej në botë si qenie perceptuese dhe intuitive, duke e çliruar qoftë edhe për një moment nga iluzionet e mëdha të arsyes dhe imagjinatës. Gilman Bakalli na dha njeriun e tranzicionit – të brishtë, të pasigurt, inferior kur shfaqej superior dhe superior kur shfaqej inferior.

Shkruar Nga
More from Enton Palushi

Të varur nga ndërkombëtarët

Nga Ervis Iljazaj Fondi Monetar Ndërkombëtar ka bërë disa kritika për politikat...
Read More