Alfred Moisiu: Personaliteti i 10-vjetorit të Mapo

moisiu2Ish-presidenti 87-vjeçar rrëfen pesë jetët e tij, pse kryetari i vetëm konsensual i shtetit shqiptar peshon ende në jetën publike 10 vjet pasi mbaroi mandatin me shumë dinjitet

Në Shqipëri pak njerëz mund të kenë pasur dakordësinë politike që pati rreth vetes Alfred Moisiu, kur u zgjodh president në 2002. Ai është edhe sot ish-presidenti i vetëm konsensual dhe po ashtu i vetmi që qe “mbi palët” qoftë edhe për shkak të mënyrës se si ai u zgjodh, por edhe më shumë të asaj se si u soll me institucionin që mori përsipër të drejtonte. Në një intervistë për revistën, presidenti flet për rrënjët, për të tashmen politike dhe ato që e shqetësojnë për të ardhmen. Ai është një 87-vjeçar i shqetësuar për rininë, zgjedhjet e të cilës i sheh me skepticizmin dhe gjykimin që kanë brezat ndaj njëri tjetrit. Mbetet po ashtu një President në shqetësimet e tij për politikën, përçudnimin e saj apo qëndrimit për reformën në drejtësi e besimit që ruan se kjo mund të jetë stërmbullari i ndryshimit të vendit. “Gjyqësori është strumbullari i ndryshimeve edhe në qoftë se do të kemi ndryshime nuk do t’i kemi nga partitë dhe individët, por nga rregullimi i sistemit gjyqësor”, thotë ai. Ushtarak i karrierës që e veshi uniformën që në adoleshencë, Mosiu është ndër të paktët në politikën shqiptare për të cilin ka vlerësim në të dy krahët. Ai është po ashtu një prej njerëzve që kanë lënë gjurmë të forta në jetën e vendit, duke qenë i pari president që mbikëqyri një tranzicion paqësorë pushteti dhe po ashtu një president që u qëndroi me forcë presioneve të ekzekutivit për të shtënë në dorë pjesë të tjera të pushtetit. Pasardhës i një familje me mbiemër të madh, Alfred Moisiu ka marrë përsipër edhe këtë peshë, duke qenë në historinë e Shqipërisë një tjetër Moisi i rëndësishëm, një njeri i dialogut dhe respektit politik dhe prej kësaj një ndër të paktët në këtë dekadë të fundit fjala e të cilit mund të dëgjohet pa biasin e të qenit palë.

Intervistoi: Alfred Lela, Revista Mapo

Zoti president faleminderit që pranuat këtë ftesë në mirëdashje për një intervistë dhe për interpretim  të revistës Mapo . Unë dua ta nis me një gjë që është sa intime aq edhe familjare, me mbiemrin tuaj nga vjen ky mbiemër të cilën Ismail Kadare në një poezi në një poem të tijën ju quan presidenti me mbiemrin hebre.

Në fakt Moisiu ka lidhje me legjendat biblike dhe ajo që dihet për Moisiun që udhëhoqi popullin izraelit përmes shkretëtirës aty ku janë tani. Po ky mbiemër është i trashëguar sigurisht. Unë i kam rrënjët në Kavajë, gjer atje shkon gjeneza e mbiemrit Mosiu. Dihet që janë aty që prej shekullit 16, më tej nuk dihet. Unë kam kërkuar jam interesuar të gjej librat kishtare të kishave të Kavajës që nga Prendisi që ka qenë në dalje të qytetit nga krahu perëndimor, por fatkeqësisht në vitin 67 kur u shpall feja jashtë ligjit të gjithë këto u grumbulluan, u tha që u çuan në arkivin shtetëror mirëpo unë i kam kërkuar dhe nuk i kam gjetur.

Kristo Frashëri në fakt në historinë e Tiranës ka shkruar atje që në vitin 1796 Haxhi Moisiu nga Kavaja, se në kohën e pushtimit Osman edhe ortodoksit bënin haxhillëk, paria bënte haxhillëk, arsyet dihet se cilat kanë qenë për këto gjëra, dhe në ndërtimin e kishës së Shën Prokopit  të Tiranës, është kisha te liqeni, dhe për këtë dhanë pasanikët ortodoks të Tiranës dhe të Kavajës dhanë shuma për ndërtimin e kësaj, edhe ky ka qenë një ndër ta Haxhi Moisiu që dhuroi atë here 1600 aspra nuk e di se sa vlerë kanë patur. E shkruan Kristo Frashëri këtë. Sigurisht që dihet që edhe kushuriri im Vangjel Moisiu i cili është marrë me Aleksandër Moisiun dhe ka bërë dhe pemën gjeanologjike të Moisive. Themistokli Moisiu ka qenë ai më i hershmi, ai ka pasur dy djem Kostandinin dhe Grigorin unë jam i degës së Grigorit, Aleksandri është i degës së Konstandinit, babai im Spiro me Aleksandrin janë si të thuash kushërinj të dytë. Baballarët e tyre kanë qenë kushërinj të parë sepse gjyshi i tim ati ka qenë vëlla i gjyshit të Aleksandrit.

Ju keni shkruar kujtime të botuara nga shtëpia botuese Toena a i keni shkruar pikërisht duke pasur edhe rëndesën e kësaj familje të vjetër me emër të madh apo e keni shkruar si detyrim ndaj historisë së re ose raporteve tuaj me historinë? Ka qenë më shumë për trashëgiminë për të shkuarën apo

Unë kam shkruar për gjenezën, shkurtimisht sigurisht aq sa kam pasur të dhëna, dhe për të flet edhe Vangjel Moisiu në librin që ka bërë për Aleksandër Moisiun, ai libër është përkthyer në italisht dhe anglisht. Pra kjo është lidhja ose marrëdhënia historike që kam unë me Aleksandër Moisiun. Ata  kanë lëvizur nga Kavaja në Durrës, por del dega e tyre se trungu i Moisive është në Kavajë. Gjatë kohës që isha në pozitën e kryetarit të shtetit, jam përpjekur të sensibilizoj ekzekutivin që të akordoj fonde për ndërtimin e një muzeu për Aleksandër Moisiun, më shumë nisur jo thjesht se është njeri i imi, por gjithmonë kur vinin të huajt dhe më takonin mua në presidencë më pyesnin: “A ke lidhje me Aleksandër Moisiun?”, dhe sigurisht që unë i thosha që kam: “Ku e ka muzeun” . Për fat të keq ai ka vetëm një dhomë në Durrës, në Muzeun Etnologjik në Durrës. Në Kavajë me gjithë përpjekjet e mia, është për të ardhur keq ta them, por kryetarët e ekzekutivit duke filluar që nga Nano-Berisha nuk janë treguar shumë të gatshëm, dha shpresa Rama, por edhe ky me fjalë. Atje kam një foto të Aleksandër Moisiut në rolin e Hamletit dhuratë nga një politikan gjerman, i cili ma solli pas vizitës. E kam fjalën që është njeri që njihet në botë, kryesisht në botën gjermanfolëse.

Duket sikur  thatë se jua ka sjellë një politikan gjerman, duket se në kontaktet tuaja me të huajt akulli ka qenë i thyer nga mbiemri juaj dhe nga emri i madh i një paraardhësi a e keni në shumë raste këtë që të huajt kanë shfaqur një lloj njohje për Aleksandër Moisiun?

Është e vërtetë e kam ndeshur në shumë raste domethënë që pyesnin vet me të marrë vesh mbiemrin Moisiu: “Çfarë lidhje ke me Aleksandrin”? Dhe në vitin 2004 kur isha për vizitë zyrtare në Austri, atëherë atje (Vjenë) ishte një rrugë që quhej “Moisi”(Moissigasse), është pranë një parku dhe vendosën y një bust të Aleksandër Moisiut, i cili u inaugurua gjatë vizitës time zyrtare në Austri. Aty ishin ftuar shumë artistë të teatrit ku ka pas punuar fillimisht Aleksandër Moisiu edhe një nga ato artistet e moshuar sigurisht, mosha ime më e madhe mund të ishte më tha mua: “Zoti president kur po flisnit po ju shikoja në profil, keni shumë ngjashmëri me Aleksandrin”. E kam fjalën këtu, që kjo tregonte atë që bota e ka njohur Aleksandrin shumë mirë dhe patjetër duke parë relatat e mia fisnore me të edhe ndaj meje kishin një qëndrim të ndryshëm në raste të veçanta.

Për tu zhvendosur te një Moisi tjetër te Spiro Moisiu, sigurisht që çdo baba ka te i biri shenjë, gjurmët ndikimet e veta, cilat janë gjurmët që ju ka lënë, duket sikur keni trashëguar në të gjitha mënyrat profesionin. A ka qenë kjo gjurma më e madhe apo ka gjurmë të tjera të tijat?

Im atë ka qenë ushtarak gjatë gjithë kohës, që në moshën 20 vjeçare dhe deri sa doli në pension ai ka qenë gjatë gjithë kohës ushtarak, edhe gjatë luftës kjo  gjithashtu dihet. Unë sigurisht që flas për kohën e fëmijërisë time, kjo përkon me kohën e mbretërisë. Atëherë uniformat vërtet ishin shumë të bukura dhe në mënyrë të veçantë të oficerëve, uniformat festive të paradës, më tërhiqnin dhe mu fiksua në mendje që unë do ndjek karrierën ushtarake dhe kështu që atëherë jam apasionuar…

Ju përmendët një gjë shumë interesante një moment estetik të fëmijës Alfred Moisiu që u bë më vonë ushtarak i lartë dhe presidenti i ardhshëm i Shqipërisë. Momenti estetik ishte te hijeshia e uniformës. A ju ka ndjekur kjo  gjëja estetike kjo simetria e veshjes,  për të ardhur nga hijeshia nga estetika e kohës së Zogut në një kohë të mëvonshme kur ju u rritët u bëtë ushtarak, e cila në fakt në shumë gjykime nuk ishte dhe aq estetike që është koha e komunizmit, dhe është edhe zhveshja e gradave si me thënë krasitja e uniformave. Ajo uniformë që ju bëri përshtypje nuk ishte ajo që ju veshët vet më vonë, sepse uniformat e oficerëve po themi  në komunizëm nuk kishin atë hijeshi?!

Kjo qëndron, fillimisht kjo historia e uniformave është një histori e gjatë. Sepse në fillim uniforma ishte Jugosllave, domethënë që ishin si jugosllavët. Im atë në atë kohë ishte Shef i Shtabit të Përgjithshëm, ai e hoqi këtë uniformë dhe vendosi një uniform të kohës së Zogut. Dikur pastaj me largimin e tij nga detyra u vendos uniforma tjetër që ngjante me uniformën e ushtrisë sovjetike…

Por është e vërtetë që thoni ju (krasitja e uniformave) në ‘66 kur u ndryshua uniforma ka qenë 1 maji, kemi dalë ne oficerët, e dukeshim vërtet si dhitë e zgjebosura një shprehje e tillë , është për të ardhur keq po kështu dukeshim. Çështja e uniformës, që përmendët pak më parë e ka gjithë bota është edhe një mënyrë për të tërhequr rininë sepse shërbimi ushtarak është shumë i vështirë jo vetëm në kohë lufte, por edhe në kohë paqe është i vështirë. Sepse ushtaraku është 24 orë në detyrë. Atë e thërret në çdo moment eprori i tij dhe i ngarkon detyra nuk ka sindikata që e mbrojnë ushtarakun. Heqja e gradave ka qenë në fillim si të thuash një kopjim i kinezëve, por pastaj edhe kinezët i rikthyen gradat. Po pse i hoqën gradat, sepse i leverdiste, duke mos pasur grada e merrte tjetrin nga komandat batalioni e ngrinte në detyrë më të lartë e bënte zv. ministër dhe përzierja e rokadat e oficerëve dhe ushtarakëve bëhej shumë lehtë pa u marrë vesh fare. Unë për shembull jam shkarkuar në vitin 82 isha zv. ministër në rang gjenerali dhe më çuan shef dege brigade, që ishte rang komandant kompanie, pra nga gjeneral në kapiten, por grada nuk kishim. Kështu i leverdiste regjimit të asaj kohe për të vendosur në pozicione kyçe ata njerëz që dukeshin më të besueshëm për momente të caktuara. Një gjë që vërtet e deformoi ushtrinë shqiptare, jo thjesht në drejt të paraqitjes paraqitja është diçka mekanike, por edhe në shpirtin e saj, duke sjellë një nxitje të brendshme karrieriste, me grada karriera është më ndryshe është përcaktuar, por kështu të vendoste partia nga një post në tjetrin pa patur shumë probleme me drejtësinë, problemi ishte besnikëria ndaj partisë.

Z Moisiu ka pasur një sondazh për të lidhur dy kohët meqë po flasim pak për komunizmin po e lidhim me këtë që ndodh sot ose me dy sistemet me dy kohët. Ka pasur një sondazh kohët e fundit nga një institut i pavarur sipas të cilit në shifra të larta mbi 50% shqiptarët e tanishëm shprehin një lloj po themi pëlqyeshmëri ose një lloj nostalgjie për atë kohë, ju çfarë mendoni?

Tani këto sondazhet mirë bëjnë që bëhen, por ndonjëherë e deformojnë realitetin për mendimin tim, në gjykimin tim, jo për këtë rast. Nuk mund të krahasosh kohën e sotme me kohën e atëhershme, në pikëpamje të zhvillimit, në pikëpamje të demokracisë në pikëpamje të lirisë së individit dhe shumë gjëra të tjera. Ka ca gjëra që njerëzit vërtet nuk i suportojnë; siç është çështja e sigurisë, që në fakt siguria në atë kohë ka qenë më e madhe, sepse diktatura është diktaturë kuptohet. Atëherë nuk kishte nevojë për vendim gjykate, thoshte ai arrestoje, as prokuror, as avokat nuk kishte. E dyta ka qenë një gjë që mbaroje studimet dhe menjëherë gjendej vendi i punës, por vendi i punës të jepej, t’i ishe në Tiranë për shembull dhe mund të të çonin në Tropojë në Mirditë, kishte njerëz që refuzonin dhe ishte përgjegjësia e tyre, por shteti i asaj kohe të ofronte punë.

Ama rrogat që merrnin ishin mizerabël, dihej rrogat mezi kopsitnin muajin, flas për rrogat e larta, rrogat e vogla ishin lërë pastaj. Megjithëse edhe leku shumë nuk duhej sepse nuk kishe çfarë të blije. Shpesh i them miqve të mi për moshën që kam sigurisht tani që ne na ka gjet belaja se atëherë nuk haje sepse nuk kishe çfarë të haje tani që kemi plot për të ngrënë nuk hamë dot, nuk na lënë dietat.

Nuk ka vend për nostalgji?

Unë mendoj se kjo gjë është si shprehje e mërzitjes së njerëzve sepse me thënë të drejtën ky tranzicioni u zgjat shumë, u stërzgjat, unë e kam thënë me kohë që kur isha në detyrë, por edhe unë nuk mendoja që do të vazhdonte deri në 2016 periudha e tranzicionit. Ne kemi pasur në këto 26 vite një thyerje, ishte ‘97 ajo dihet ajo neve na penalizoi shumë edhe për tu anëtarësuar në NATO edhe në Bashkimin Evropian duke e shtyrë me kohë, se nuk ishin këto pengesa që janë krijuar sot dhe çdo vit BE nxjerr pengesa të reja të tilla që është e vështirë t’i arrish.

Rregulla që na lanë edhe këtë herë te porta duke trokitur në derë. A mendoni se BE si strukturë politike është duke u treguar cingun, dorështrënguar me ne apo mendoni që ne me gjithë mend nuk i plotësojmë ato kushte dhe nuk jemi gati për të çelur negociatat dhe për tu bërë më pas anëtar?

Unë në atë kohë që isha në detyrë që bëja takime me politikanët e BE thoja një gjë: “Unë jam një ish-ushtarak i vjetër, ne themi një fjal: Ushtari hapin e mëson në rresht, jashtë rreshtit është e vështirë ta mësosh. Prandaj ne do të duam shumë kohë për të mësuar hapin sesa po të na futni në rresht”, në kuptimin figurativ sigurisht. Janë disa gjëra që janë në vazhdimësi, duhet të jenë në objektiv, duhet të jenë nën vështrimin e syzeve të demokracisë reale të vërtetë sepse njeriu tani vetvetiu me natyrën ka ambicie, dikush ka më shumë, dikush ka më pak, dikush nuk e ka fare, por janë në karakterin e njeriut disa cilësi të tilla që mund krijojnë pasoja jo të pëlqyeshme për shoqërinë në tërësi. Pra unë them ne po të mos kishim pasur ‘97 në NATO do të kishim hyrë  me kohë, unë jam marrë me këtë kam qenë Kryetar i Shoqatës së Atlantikut, por edhe kur isha zv.ministër në qeverinë Meksi merresha me problemet e integrimit në NATO, si pjesë e politikës së mbrojtjes, pra e kam fjalën që e njoh mirë këtë punë.

Meqë përmendët Nato-n si është të jesh ish ushtarak i një ushtrie që aderonte dikur në Traktatin e Varshavës dhe më vonë u bë anëtare e NATO-s, ku keni qenë në atë strukturë që ju e përmendët vet deri te kryetar i Shoqatës së Atlantikut. Një njeri, e kam fjalën edhe nga ana emocionale, një njeri që ka jetuar dy kohë

Unë kam marrë pjesë në luftë, isha i vogël 13/14 vjeç, mbaj mend që bëja detyra që mund t’i bënte mosha jonë sigurisht, jo shpërndanim trakte, mblidhnim ndihma për partizanët, dhe më vonë edhe në  formacionet partizane. Dhe cili ishte ideali jonë; ishte për një Shqipëri të lirë, sepse ishte një Shqipëri e pushtuar, dhe për një Shqipëri demokratike. Po të shikosh, unë kam një foto të tim ati, kur është inauguruar Brigada e Parë Sulmuese atje është vendosur një banderolë: “Rroftë Shqipëria demokratike”, domethënë ideali i   njerëzve ka qenë për një Shqipëri vërtet  të emancipuar demokratike e cila të krijonte lulëzim dhe në fakt në disa drejtime pati zhvillime, por asnjëri nuk kishte në mendje të krijonte një diktaturë si ajo që në fakt u krijua, sepse ju e dini domethënë dhe keni parë Shtabi Përgjithshëm të korrikut të 43-shit, vetëm 3 figura shpëtuan, pavarësisht se në hije, por shpëtuan.

Zoti President ju jeni duke thënë se pas çlirimit Shqipëria nuk ishte më demokratike?!

Pavarësisht nga kjo në qoftë se lexon shënimet e mia kur janë bërë zgjedhjet e para në dhjetor të ‘45 kandidatët nuk vinin nga lart, por nga poshtë. Pra nga poshtë dhe kishte debate; njëri thotë të zgjidhet ky tjetri thotë ai…Fillime demokratike, por që degjeneruan më vonë.

Kandidatët as sot nuk vijnë nga poshtë vijnë nga lart. Pse ndodh kjo z. President është një shqetësim i ndërkombëtarëve i elitave mediatike apo politikës. Si ndodhi që ka persona të inkriminuar në drejtime poste të larta?

Unë them që në politikë duhet të jesh në radhë të parë idealist, idealist jo në kuptimin e ideologjisë , por në kuptimin e kontributit për vendin tënd, për shoqërinë tënde, për shoqërinë Shqiptare. Pra të hysh në politikë jo për tu pasuruar, por për të dhënë kontributin maksimal personal, që shoqëria shteti të eci përpara. Kurse për fat të keq te ne, në politikë një pjesë e mirë, mos të them të gjithë, hyjnë për tu pasuruar dhe nuk mund ta kuptoj si mund të pasurohet politikani këtu, nuk e kuptoj dot. Mund të pasurohet biznesmeni dakord ai ka biznes, flasim për biznes të ndershëm sigurisht dhe ai pasurohet, por politikani?

Unë kur shkrova këtë librin “Midis Nanos dhe Berishës” më intervistoi Alfred Peza dhe kisha shkruar në parathënie që rilindësit tanë sakrifikuan jetën dhe pasurinë për Shqipërinë, për fat të keq sot politikanët shqiptarë po e bëjnë Shqipërinë për tu pasuruar. Më tha mua: “Z. President kjo është akuzë e rëndë”. Po i thash shumë e rëndë. “Si e argumentoni ju?” I thashë Alfred mund të ketë shumë argumente. Unë kam qenë 5 vjet president dhe kisha rrogën më të lartë, dihet kjo punë, 5 vjet me rrogë më të lartë në shtet, por unë u ktheva në shtëpinë ku kam jetuar 40 vjet, pse nuk doja unë të kisha një apartament  luksoz, nuk doja unë të kisha një vilë në Dajt, një vilë në bregdet?

Nuk doja të kisha një super makinë. Këto gjëra jo se nuk i doja, po nuk i bëja dot, prandaj nuk i kam. Në kuptimin e kësaj, domethënë jo se dua të jem i thjeshtë po aq sa kisha mundësinë i shtriva këmbët si i thonë fjalës. Kurse sot një deputet, jo më Presidenti, apo ministri e kryeministri, por edhe një deputet i thjeshtë ka tre-katër apartamente në Tiranë, ka një vilë këtu një atje. Si bëhen këto? Këto bëhen duke abuzuar.

A menduat se në 2013 gjërat do të ndryshonin? Duke pasur parasysh edhe verbin ligjëratën e koalicionit të udhëhequr nga Edi Rama edhe sloganin dhe emrin që i gjeti momentit politik dhe formacionit që ai drejtonte “Rilindje për një Shqipëri të rilindur”. A menduat se do të ndryshonin dhe a e ndryshuan apo po shkojmë mbrapsht te kjo që ju sapo thatë .

Sigurisht që mendova, por pavarësisht se në disa drejtime janë bërë disa reforma që duhet t’i njohim siç është reforma e pushtetit vendor, reforma e energjisë elektrike, reforma e  pensioneve dhe ca gjërave që janë bërë, por duke thënë të drejtën fakti është që abuzimi vazhdon. Mbase jo të gjithë, nuk them dot të gjithë, po abuzues ka, domethënë që nga ministrat e poshtë dhe kjo është për të ardhur keq. Sepse po vure në plan të parë abuzimin,  fillon e neglizhojmë në detyrë. Sepse si do të abuzosh? Abuzosh duke i dhënë precedencë një njeriu që nuk punon në përputhje me ligjin, që këtu fillohet që e stopon zhvillimin përpara. Por meqë po kalojmë në politikë dhe nuk dua të futem në këtë mes me thënë të drejtën, por që edhe opozita nuk jep shpresë se po shohim të njëjtat fytyra, me thënë atë që është tani. Unë dua që një i ri, të promovohet një i ri i cili vërtet ato që thotë i bën, jo t’i bëj si puna e atij priftit, ‘bëj si them unë, po mos bëj si bëj unë’ , kjo nuk shkon.  Unë e thash dhe pak më parë, në politikë duhet të kesh dy cilësi; e para që të mendosh, që t’i përkushtohesh detyrës tënde dhe e dyta të zbatosh rregullat dhe ligjin dhe të rrish larg nga abuzimet. Ky model politikani na duhet dhe ne.

Ju thatë që ka abuzime nga pushteti, por dhe opozita nuk ka ndryshuar. A jeni duke thënë se po të ishte një opozitë e ndryshuar asaj duhet t’i shkonte vota  sepse ky pushtet nuk i ka realizuar ato qëllime ato synime ato premtime që për të cilat erdhi pak a shumë?

Sigurisht që ka diçka që nuk mundet që unë si qytetar t’i jap votën një opozite e cila nuk më krijon besim. Ka dy rrugë ose do t’ia jap këtij pushteti që është ose do të abstenoj. Dy rrugë janë. Flas si qytetar. Këtu është një tjetër për politikanët, ai që hyn në politikë duhet të mendoj vetësakrifikimin dhe më fal që po them, se mbase nuk është modeste, por unë kur mora këtë detyrë puna e parë që bëra mblodha familjarët e mi dhe ju thash: “Te unë nuk do të vini për asnjë gjë, dhe kujdes për çdo gjë”. Unë nuk e di sa e kanë zbatuar, por te unë nuk kanë ardhur, këto anët e tjera nuk i them dot. Pse sepse unë e quajta që mu besua një detyrë nga populli im, nga parlamenti i asaj kohe, flasim për politikën e saj kohe që duhet bërë diçka për këtë vend dhe ju e dini çfarë ju thash kur më propozuan që unë të vë kandidaturën, unë u thashë: Unë kam një prejardhje familjare, kam dhe një formim profesional që nuk pranoj të më ndërhyni dhe as ju nuk do të ndërhyni. Unë jam përpjekur që në ato fjalë që thash t’i zbatoj se janë në, karakterin tim të formuara.

A kanë pranuar presidentët e tjerë pas jush ndërhyrje dhe a kanë ndërhyrë ata?

Këtë nuk e them dot, madje unë kam një gjë për presidentët për paraardhësit dhe pasardhësit unë nuk flas, sepse e quaj mungesë etike dhe ne unë thoja shpesh herë kryeministrave me të cilët kam punuar dhe politikanëve të tjerë: “Zotërinj po nuk e respektuam veten nuk ka për të na respektuar njeri”. Është mungesë respekti të them për njërin apo për tjetrin, jo se nuk ka kritika, edhe për  mua ka pasur, se dhe unë nuk kam qenë i shkëlqyer,  unë e bëj vet analizën time. Por këtu te ne nuk të lë njeri për mandat të dytë dhe unë e dija këtë punë madje u kam thënë, edhe për 20 vjet te ne nuk do të ketë president me mandat të dytë. Sepse politika rrodhi kështu, presidentin e zgjedh parlamenti dhe është krejtësisht e gabuar në kushtet tona.

Duhet të zgjidhet nga populli?

Nga populli. Do e mbështes partia dihet ajo punë, por sido që të jetë populli të vlerëson, vlerëson individin nuk vlerëson më partinë, vlerëson karakteristikat, karakterin e individit, ndershmërinë ose pandershmërinë e individit. Dhe unë po të sjell një shembull konkret që presidenti kroat Stipe Mesiç, vuri kandidaturën për herë të dytë, dhe pyeta, kundërshtari i tij ishte zv-kryeministrja në atë kohë. Në pushtet ishte partia e Santaderit dhe e pyes Santaderin në një takim me të: “Si mendon kush do të fitojë?”. “Mos e diskuto”, më tha, “nuk i del njeri përpara Mesiç”. Mesiç nuk  kishte me vete parlamentin, por njerëzit e zgjodhën për mandatin e dytë sepse besojnë te ai njeri, zgjodhën  individin nuk zgjodhën  forcën politike. Edhe këtu te ne duhet se s’bën, edhe unë këtë e kam ngritur,  por politika nuk do e bën veshin e shurdhër, sepse ata duan një nëpunës të bëj presidentin nuk duan një kryetar shteti.

Ju thoni që populli zgjedh në mënyrë korrekte dhe di të zgjedhë, megjithatë mund të jetë kjo e vërteta  në rastin e kandidatëve për Presidentë të Republikës po në rastin e kandidatëve për deputetë edhe nuk ka ditur të zgjedhë, duke u kthyer te ajo që thamë qëparë që ka në parlament, në propozimet partiake dhe me votën e popullit elementë me të kaluar të dyshimtë, me rekorde kundravajtëse ose antiligjore, kështu që ndoshta edhe kjo është për tu diskutuar, kjo që populli vendos në mënyrën e duhur…

Shiko kjo është e vërtetë, çdo gjë ka të mirat dhe të këqijat e veta, çdo fenomen i ka këto nuk ka vetëm anë pozitive apo vetëm negative. Edhe floriri kur del nga nëntoka ka 70 minerale të tjera brenda, pra e kam fjalën kjo është në natyrë, edhe në politikë kështu ndodh, por sido që të jetë ka një garanci këtu brenda sepse është e vërtetë ajo që edhe gabohet, demagogjia dhe hipokrizia janë të pakufishme janë të njohura që në kohën e Greqisë së Lashtë, po të lexosh Platonin e Sokratin i ke të paraqitura. Sido që të jetë populli nuk niset  nga interesat të kem Alfredin se ky më bindet mua. Do të donte të kishte njeriun e ndershëm, njeriun që vërtet e mbron. Edhe bota kur i zgjedh, nuk i zgjedhin direkt nga parlamenti, ka një përbërje për shembull në Gjermani marrin pjesë mesa di unë 1000 e ca janë gati 600 si janë anëtarë të parlamentit por janë të ndarë në Lande dhe bëhen 1000 e ca njerëz që votojnë, masivitet i madh. Ose po të shkosh në Greqi, në Greqi është interesante gjithmonë partia në pushtet o zgjedh një nga partitë e vogla, o zgjedhin kundërshtarin e vet, ose një fare pa parti, kështu si u zgjodha unë për shembull .

Çfarë mendoni për partitë ose lëvizjet e reja që kanë dalë këto kohët e fundit dhe duan të paraqiten si alternativa a mendoni se mund të jenë të tilla e kam fjalën për Librën e z.Blushi, Sfida e z.Bojaxhi. A mendoni se edhe personazhet që i drejtojnë apo edhe konteksti politik i lejon, ua mundëson që të bëhen alternativa duke pasur parasysh edhe këto lëvizjet rreth e rrotull nesh Syrizën, Pesë Yjet, rënien e Renzit në referendum e me radhë, a është koha për ta?

Ne shqiptarët kemi cilësi e cila është pozitive në tërësi, po në politikë është negative, e kam fjalën për besën. Ne po e dhamë besën, i themi shko pas berihajit, si thonë një fjale të vjetër dhe nuk lëvizim kollaj. Sepse kemi për mendimin tim dy të meta nëse do t’i quajmë të tilla, e para varfërinë dhe e dyta kemi mungesën e kulturës, domethënë e kemi më pak të zhvilluar në krahasim me popujt e tjerë sepse kudo ka injorantë dihet kjo punë, por te ne arrin… unë them këtë që e kam dëgjuar nga Mao ce Duni: “Fshati ka rrethuar qytetin”,  kurse unë jo se dua të krahasohem me Mao Ce Dunin sigurisht, por unë them që tani fshati e ka pushtuar qytetin. Nga fshati të gjithë vijmë, por tani për fat të keq fshatari jonë do akoma një copë bukë çik djathë dhe një kokërr qepë dhe aq. Kurse në qytet ka kërkesa dhe po nuk pati kërkesa nuk vihet në lëvizje pushteti sepse kërkesa të vë në lëvizje vetëkuptohet. Te ne masa është akoma 70% niveli i fshatit pavarësisht se jemi në qytet, po ata mentalitetin e kanë akoma fshatar. Me të vërtet ka ndërruar raporti mes qytetit dhe fshatit nga 70 në 80% kanë vajtur në 50% me 50%,  nuk them dot me saktësi, por mentaliteti cili është, janë rrethinat e tij. Ku ndodhin vrasjet, ku ndodhin vjedhjet ku ndodhin ndarjet më të mëdhaja, budallëqet më të mëdhaja domethënë. Është për të ardhur keq edukata e punës dhe fshati jonë është shthurur pas kanabisit. Fshati duhet të prodhojë…

Kam përshtypjen që më shumë t’ia hedhim fajin fshatarit në këtë rast duhet t’ia hedhim politikës që vjen nga qyteti në kuptimin që është kjo politikë që e lejon atë mbjellje atë korrje ose atë mënyrë të fituari të padrejtë.

E kisha fjalën këtu që mentaliteti fshatar është mentalitet fshatar, edhe në kuptimin figurativ, por edhe në kuptimin e kësaj që kudo çdo kush shef leverdinë si të përfitojë sa më shumë dhe sa më shpejt, injoranca janë këto që janë.

Domethënë nuk është koha e këtyre alternativave e këtyre partive të reja.

Unë them që duhen partitë e reja, por nuk mund të them janë këto apo nuk janë këto. Fillimisht duhet një forcë e tretë se janë dy.

Është LSI-ja e cila e konsideron veten si forca e tretë…Nuk është LSI-ja me sa kuptoj nga gjestikulacioni yt?!

Nuk mund ta them me saktësi, por që duhet një forcë e tretë që t’i vërë në lëvizje. O të bëjnë ato që thonë, se për të folur flasin të gjithë mirë ata kuptohet ose të tërhiqen. Një nga këto të dyja.

Si e patë fitoren e Trump në Amerikë? Çfarë ju tha ? Çfarë lexuat te kjo ? A e prisnit?

Kjo tregon që po të dali edhe këtu një Trump fiton edhe ai sepse vërtet njerëzit janë të mërzitur kuptohet. Në 97 ka qenë një mjek dhe bëri një deklaratë “Nuk dua të shohë më atë fytyrën në televizor”. Është një gjë domethënë se kur situata trashet dhe mbarset njerëzit kërkojnë rrugëdalje. Ne po humbasim djem të rinj që vijnë vërdallë, kafenetë janë plot. Si është e mundur?.Unë kam lexuar Edith Durhamin një gjë interesante. Ajo thotë se kur erdhi nga Cetija pa se atje burrat rrinin në kafene dhe asnjë nuk punonte, por në Shkodër i pa të gjithë të punonin, mirëpo tani po ndodh e kundërta në Shkodër tani rrihet nëpër kafene ndërsa në Cetinjë punohet. Si shpjegohet kjo? Rinia është e ardhmja e çdo kombi e çdo populli dhe shpresa aty është, njeriu mbaron universitetin dhe do të bëhet drejtor, do të bëhet zv ministër, ç’është kjo pikë e zezë kështu, duhet përvojë. Shkolla duhet por nuk është e mjaftueshme, shkolla të jep mundësi që t’i të gjykosh të mendosh më mirë të hulumtosh e të ecësh përpara. Çdo brez rritet në shpatullat e brezit të kaluar është e njohur kjo, por kjo tregon vlerësimin dhe rëndësinë që ka përvoja,  për çdo komb për çdo njeri…

Sa i rëndësishëm është ky veting për pastrimin e trupës gjyqësore dhe sa e rëndësishme është për republikën, kam parasysh këtu themi edhe për  shqiptarët nëse sistemi në drejtësi e heq atë stigmën e përhershme që ka dhe a mendoni se kjo reformë në drejtësi e bën reformën, ky ligj kjo paketë e bën reformën në drejtësi apo është një reformë si shumë reforma të tjera?

Tani ju e dini që unë jam pjesë e Forumit Civil 2010 edhe që atëherë që në mbledhjen e parë të forumit unë kam ngritur nevojën e një revolucioni në drejtësi në gjyqësor dhe kam thënë që duhet revolucion në gjyqësor. Edhe sipas meje me sa i kam lexuar unë ato materialet vetingu është një revolucion. Tani për mua ligji i vetingut është shumë i drejtë dhe shumë i nevojshëm edhe pse unë i njoh, jo sepse jam jurist, por i njoh gjatë kohës kur isha në krye të shtetit dhe isha edhe kryetar i KLD-së dhe jam ndeshur shumë me këto gjëra. Mirëpo arrinte që vetë anëtari i KLD-së kërkon që të promovohej për veten e tij,  nuk kishte ligj, por unë e preva thashë: Promovim për anëtar të këshillit nuk ka pikë. Në qoftë se doni të promovoheni ikni atje ku ishit jo të vini këtu te mua. Dhe në fakt nuk mund të them që u imponova, por i binda njerëzit dhe imponim kishte dhe bindje, të dyja bashkë, por që u bindën që vërtet kjo nuk shkon. Tani t’i u zgjodhe, të zgjedhësh veten tënde ç’kuptim ka. E dyta të gjitha kandidaturat që vinin për firmë unë i shqyrtoja, por i shqyrtoja jo thjesht kështu sipas letrave që vinin, por merrja të dhënat dhe këshillime. Një gjykatës amerikan që vinte shpesh te ne me grupin e juristëve më pati thënë: “Z.President unë isha avokat një ditë e kisha lënë telefonin në dhomë, erdhën më morën dhe më thanë: “Çfarë ke bërë?”. Si çfarë kam bërë?. Nuk kam bërë asgjë. Si nuk ke bërë asgjë? Këtu kanë ardhur 50 veta nga FBI po gërmojnë gjithë qytetin për të pyetur për ty. E gjithë arsyeja ishte se duhej të më provonin për të më futur në sistemin gjyqësor”. Unë e kam thënë me kohë që ai që hyn në gjyqësor duhet parë jo thjesht si sa i zoti është si nxënës sa studiues, por kë ka kushërinj, kë ka shokë, kë ka fis. Sepse po të ketë në fis një horr, e vagabond, e hajdut, ai të vjen në derë domethwnw për të njëjtën arsye do vijë nëna, motra do të thotë shpëtoje, ndihmoje. Ndaj duhet zgjidhur që të mos ketë gjëra të tilla, ne kemi pasur. Tani këta kanë hyrë dhe ndeshemi me gjyqtarin si është e mundur që t’i ke gjithë këtë pasuri? Atëherë unë qenkam budalla nuk i bëj as si president sepse unë nuk e kam këtë. Si e ke bërë këtë? Më thuaj? Shkollë kam më shumë nga ty, përvojë kam më shumë nga ty, edhe postin e kam më të lartë. Me pak fjalë vetingu duhet që të zbatohet dhe këtë do ta shikojmë, por unë shikoj që njerëzit thonë se  politika duhet ndryshuar, me të vërtetë që politika duhet ndryshuar, por po nuk ndryshuam dot gjyqësorin ne nuk ndryshojmë dot asgjë. Gjyqësori është strumbullari i ndryshimeve edhe në qoftë se do të kemi ndryshime nuk do t’i kemi nga partitë dhe individët, por nga rregullimi i sistemit gjyqësor.

Kemi shumë për të bërë për shëndetin e republikës, tani një pyetje për shëndetin tuaj në kuptimin që si ja dilni se shumë njerëz kur bie fjala për ju e bëjnë këtë pyetje :”Si është Z Moisiu në formë në këtë moshë?” dhe ka një lloj gjallërie të pazakontë. Çfarë është? Është jeta juaj prej ushtaraku? Është një regjim që ja detyroni vetes? Ecni? Bëni ushtrime?Apo është gjenetike?

Janë të gjitha bashkë. Edhe gjenetika edhe edukata familjare, por edhe vetëkontrolli im, kujdesi im për të ngrënë. Unë lëviz, ja për shembull tani që jam lart unë vij në këmbë nuk vij me makinë. Nga këtu deri te banka janë rreth 800 m. Sot kam dhe një takim që do të shkoj diku erdha në këmbë do të shkoj në këmbë, pastaj do të marr makinën se është shumë larg nuk kam çfarë të bëj. E kam fjalën që lëvizja është e para, e dyta unë mendoj që genet sigurisht. Mbusha 87 tani në dhjetor edhe shpesh më thonë: “A mendon vdekjen?”, vdekja është për të gjithë , kemi lindur dhe do të vdesim. Unë për veten time do mundohem ta shtyj sa do ta shtyj është tjetër muhabet e them në kuptimin jo hajd ta shtyjmë, por sa të mundim.

Jeni aktiv me konferenca seminare e kam vënë re që jeni nëpër aktivitete .

Po sigurisht çdo gjë është si uji, edhe ai po ndenji filloi të qelbet bie erë, po lëvizi…

Çfarë gëzon një ish president si pjesë e një statusi shtetëror ?A ka 1, 2 ,3 benefite që gëzon një president?Atë që duhet dhe e gëzojnë ish presidentët amerikanë që kanë një status special?Apo shteti shqiptar edhe këtu vuan nga harresa?

Të kuptova po nuk mund të krahasohemi me Amerikën, Amerika është tjetër gjë. Amerika dhe presidentin nuk e merr kështu, e përdor për shembull Clinton, Bush në raste krizash i çojnë për të kontrolluar dhe shkon atje me gjithë respektet. Unë të them të drejtën më ftojnë shumë në Kosovë edhe ministrat e Preshevës dhe Malit të Zi dhe sigurisht shkoj i respektoj. Tani e thash pak më parë  ne po nuk e respektuam veten?! Një ish-president pëson aksident siç ndodhi me Mejdanin, të bëjë operacion të rëndë dhe as nuk u kujtua njeri të shkojë. Çfarë bëhet me këtë njeri? Unë e kam mik dhe ia them kontributet, por si individ gjatë kësaj kohe jo vetëm si president, por edhe si njeri të vijnë të interesohen. Nga kjo anë lëmë shumë për të dëshiruar dhe harrojmë që çdo gjë është në lëvizje, sot je nesër nuk je se normalisht kështu është jeta.

Shkruar Nga
More from revista mapo

Debati që përcakton fituesin

Nga Saimir Sulaj* Debatet televizive presidenciale në Amerikë nganjëherë janë vendimtare për...
Read More