Ameba – vëllim me tregime nga Rigel Rizaj

Nga Diana Çuli – Para disa kohësh pata nëpër duar librin me tregime, Ameba, të Rigel Rizajt. Dhe, siç na ndodh shpesh – punët e ndryshme, urgjencat e ditës, ato që janë më të nevojshme, po jo më të mirat – më penguan që ta lexoja menjëherë. Ndoshta në nën-ndërgjegje e ndjeja se duhet të gjeja një kohë më të qetë dhe një çast të pangarkuar që të lexoja këtë libër. Ndoshta prandaj dhe nuk u nxitova.

Pritja e meritonte kohën që mori. Leximi i këtij vëllimi rreth tetëdhjetë faqesh dhe reflektimi mbi të do të ndehet, besoj, jo pak në reflektimet e mija letrare. Për mosbesimin e pabazë që shumë njerëz shpesh shprehin për ardhmërinë e letërsisë shqipe, për shpërfilljen ndaj shkrimtarëve të rinj ose më pak të rinj, për shkrimtarët prodhimtarë – të cilët nuk i lexojnë fare po vetëm i përbuzin, për kritikën letrare që nuk është ajo që do të dëshironim të kishim, për hierarkinë e vlerave apo për vlerësimin e vlerave që mund të kemi….

Këto përsiatje më erdhën fillimisht në mendje kur mbarova së lexuari tregimet e Rizajt, por, vetëkuptohet se mendova edhe mjaft mbi origjinalitetin e këtij tregimtari, që shpresoj të mos tutet nga heshtjet, nga indeferencat, nga dilemat e natyrshme të krijimit dhe të vazhdojë të shkruajë.

Ameba, na thotë autori në tregimin me të njëjtin titull, është një ndjesi, një metaforë, një figurë që ndihmon të shprehurit e një ideje letrare, e një veprimi fizik, e një kërkimi ekzistencial, e një dashurie apo mallëngjimi….ajo është kjo ndjesi, e përftuar nga një sintezë e fuqishme figuracioni.

Në të vërtetë figuracioni – metaforat, alegoritë, grotesku, kontrasti, simbolikat, paralelizmat figurative e shumë të tjera e pasurojnë në të gjithë regjistrin gjuhën e përdorur, e cila, në vetvete është shumë e pasur. Jo vetëm që Rigel Rizaj e përdor me mjeshtëri fjalën shqipe, sintaksën e morfologjinë e shqipes, jo vetëm zbulon e ringjall, duke iu dhënë dritë shumë formave gjuhësore të lëna në harresë, por edhe fjalëformon pa shkaktuar bezdi, përkundrazi.

Por, gjuha dhe format e saj të të shprehurit janë mjetet që ai vë në punë për të përçuar idetë apo atmosferën e skicave dhe tregimeve që shkruan.  Në disa prej tyre, si Gjithë qytetërimet e mija, Shtojzovarga, Mbi tim atë dhe engjëjt apo Vdekja e labirintit, po edhe në të tjerët, ndeshim një kërkim autentik të njohjes së vetvetes, përmes hetimit dhe vëzhgimit të zonave pak njohura, ose dhe të njohura të qenies njerëzore, por të prekura e të trajtuara nga një pikëshikim tepër origjinal. Një proverb, një gjest, një orë dashurie, një peizazh mund të jenë objekt përsiatjeje, përshkrimi e thellimi për tregimtarin Rigel Rizaj. Mënyra e tij e të shkruarit dhe ky depërtim në psiken njerëzore më ndërmend, pohimin e dikurshëm të surrealistëve se çlirimi i personalitetit kalon përmes çlirimit të gjuhës.

Në një kohë kur prirja e letërsisë në rang global mund të përcaktohet “më shumë realitet e më pak fantazi”, Rigel Rizaj duket sikur dëshiron të ngulmojë se në letërsi nuk ka kanone, por vetëm përpjekje dhe sfida të mundimshme për të shkruar mirë.

E vetmja gjë që do të doja që autori ta kishte pak kujdes, është që pasuria e madhe e figurshmërisë të mos shndërrohet një ditë në pengesë për vetë rrëfimtarinë. Por kjo mund të jetë një drojë e padrejtë e imja. Ai që shkruan të tilla tregime e di se në çfarë shtrati duhet ta drejtojë lumin e tij.

Shkruar Nga
More from Redaksia

Universiteti, ja si zgjedhin ekselentët

Në jetë na ndodhin plot ngjarje që nuk varen nga ne, por...
Read More