Gara e çmimit Kadare 2017: Romani “Vegim” i Ardian Haxhaj

Në kuadër të “Ditëve Letrare të Razmës” që organizohen më 26-28 maj 2017, Departamenti i Komunikimit dhe Marrëdhënieve publike në Universitetin Europian të Tiranës mban Konferencën Kombëtare Shkencore “Kujtesa dhe letërsia”, ku edhe Instituti Europian “Pashko” jep çmimin “Kadare”. Deri në shpalljen e fituesit, gazeta publikon çdo ditë një finalist duke prezantuar veprën dhe autorin në garë; sot, në fokus shkrimtari Ardian Haxhaj, me romanin “Vegim” 

A më duket se kam vdekur apo jam në ëndërr? A jam i vrarë vërtet? Pse nuk po i hap sytë për të parë, për ta vërtetuar se kam vdekur? Apo nuk dua që ta pranoj se tashmë kam vdekur, se tashmë më kanë vrarë dhe trupi im kurrë më nuk ecën mbi tokë? Mundohem t’i hap sytë… ja… ja… edhe pak, forca… oh, tash e shoh trupin tim kufomë, të shtrirë përmbys në mesin e grumbullit të trupave të njerëzve të tjerë, të vrarë sikur unë. A është kjo koka ime e përgjakur? Po, bash koka ime e deformuar nga tre plumba kallashnikovi, njëri në syrin e djathtë, tjetri në faqen e majtë e i treti pakëz poshtë mjekrës, aty ku ndahet qafa me mjekrën. Po përse më kujtohet vdekja tash kur e shoh edhe kufomën e trupit tim të palëvizur? A thua të jetë kjo koka ime e përgjakur, e anuar për faqen e një kufome tjetër, me pamje të fëmijës pesëmbëdhjetëvjeçar? Nuk dua të vdes! Nuk dua të vdes! Nuk dua të vdes….Ky moment hyrës në romanin “Vegim” të Ardian Haxhajt është paralajmërues për një kob të madh. Kob më i madh se vetja e vrarë, e gjakosur që “jeton” si në botë të përjetshme janë simbolikë halucinative që e trondit dhimbjen nisur nga vetja, nga Uni. Ky përjetim na shpërfaqet në një dimension surreal të fatit të viktimave të holokaustit kosovar, i dhimbjes dhe brengës gërryese për fatin e më të dashurve që mbesin në rrethana apokaliptike në teh të kosave vrastare që merrnin jeta njerëzish. Një përhitje trishtuese e njeriut që e sheh veten të vrarë, por që ndërdija a hija e tij vazhdon ta kërkojë gruan dhe fëmijët e vegjël përgjatë kolonave të të shpërngulurve dhunshëm nga vatrat e veta. Romani “Vegim” i Haxhajt është një simfoni e dhimbjes së njeriut të vrarë dhe fatprerë, dhimbje që shumëfishohet me brengen për fatin e më të dashurve. Gjatë leximit të këtij romani ndihet një atmosferë varri, ku kufomat e të vrarëve groposen e zhgroposen shumë herë nga ata që mundohen ta fshehin krimin dhe që shpirti vazhdon t’i mbetet peng i dëshirës për ta përcjellë mbijetesën e gruas dhe fëmijëve, që tashmë jetojnë në një shoqëri të stërkequr dhe të deformuar.

Romani mban dhimbje dhe njohje për tragjiken e holokaustit në Kosovë, duke kaluar perceptimin e ndjesive që kanë të njëjtë të errëtën e dhimbjes nga tragjikja e holokausteve të ngjashme dhe vepra artistike që kanë marrë famën në letërsi.

Në romanin “Vegim” rrëfimi bartet nga një pozicion vegues i personazhit, që kuptohet herë si ëndërr e herë si zhgjëndërr apo të dyja bashkë, që çojnë kah halucinacioni i njeriut që përballet me vdekjen e vet dhe përcjelljen e fatit të familjes së mbijetuar.

Ardian Haxhaj është autor nga Kosova që është selektuar me romanin e dhimbjes, “Vegim”, në listën e ngushtë për garën e çmimit Kadare 2017. I lindur në Gjakovë, Haxhaj ka hyrë në letërsi prej vitit 1994 kur boton librin me poezi “Vdekja ulërin në sytë e mi”, për të vazhduar në vitin 2006 me romanin “Fundi i një misioni”, botimet “Buzuku”, që në konkursin kombëtar të këtij enti botues i jepet çmimi i dytë, për romanin më të mirë të vitit. Në fakt Haxhaj është autor që njihet në Kosovë dhe në Shqipëri është i pabotuar. Kështu vijojnë romanet me Kryekronika e fushës së Kosovës, roman, botoi “Faik Konica”, Prishtinë, 2008; Kujtimet e një çifuti, roman, botoi “Faik Konica”, Prishtinë 2010, që në konkursin e Ministrisë së Kulturës të Republikës së Kosovës është vlerësuar me çmimin për “Romanin më të mirë të Vitit”. Romani është përkthyer në gjuhën angleze nga përkthyesi britanik John Nash dhe është në procedurë të botimit anglisht. Po ashtu, është duke u përkthyer në gjuhën italiane nga përkthyesja Iris Hajdari dhe është në procedurë të botimit në shtëpinë botuese italiane “Edizioni Ensemble” në Romë; dhe së fundi, botimet “Multimedia” po në Prishtinë, në vitin 2013, nxjerrin romanin tjetër të Haxhajt, “Dështimi i Madh”. Nga ana tjetër, Haxhaj shkruan skenarë të filmave artistikë dhe skenarë për filma dokumentarë, studime letrare-kritike.

Vegim

Fragment nga romani

A më duket se kam vdekur apo jam në ëndërr? A jam i vrarë vërtet? Pse nuk po i hap sytë për të parë, për ta vërtetuar se kam vdekur? Apo nuk dua që ta pranoj se tashmë kam vdekur, se tashmë më kanë vrarë dhe trupi im kurrë më nuk ecën mbi tokë? Mundohem t’i hap sytë… ja… ja… edhe pak, forca… oh, tash e shoh trupin tim kufomë, të shtrirë përmbys në mesin e grumbullit të trupave të njerëzve të tjerë, të vrarë sikur unë. A është kjo koka ime e përgjakur? Po, bash koka ime e deformuar nga tre plumba kallashnikovi, njëri në syrin e djathtë, tjetri në faqen e majtë e i treti pakëz poshtë mjekrës, aty ku ndahet qafa me mjekrën. Po përse më kujtohet vdekja tash kur e shoh edhe kufomën e trupit tim të palëvizur? A thua të jetë kjo koka ime e përgjakur, e anuar për faqen e një kufome tjetër, me pamje të fëmijës pesëmbëdhjetëvjeçar? Nuk dua të vdes! Nuk dua të vdes! Nuk dua të vdes! Por, trupi im nuk lëviz më. Ja, e shoh kokën e anuar e të përgjakur. I shoh edhe kufomat e mbi pesëdhjetë të tjerëve, që pak minuta më parë sa ishim gjallë, milicia na grumbulluan e na futën dhunshëm në këtë shtëpi, për të na vrarë më pas. E shoh edhe milicin që ma ndërpreu jetën përgjithmonë me një breshëri kallashnikovi, që ecën për të dalë nga dhoma, me shikim nga grumbulli i kufomave, se mos e vëren edhe ndonjë tjetër që nuk ka dhënë ende shpirt. Milici del dhe e mbyll derën. Unë i shoh trupat e pajetë të rënë në pozita të ndryshme njëri mbi tjetrin. Edhe një herë e shoh fytyrën time dhe i zgjat duart për ta prekur, por në mes të fytyrës sime dhe duarve shfaqet një hapësirë boshe. E provoj edhe një herë duke besuar se e gjithë kjo është vetëm një ëndërr, një mosnjohje, keqkuptim, hamendje apo trillim që dikush po ma bën qëllimisht, por fatkeqësisht, unë mund ta shikoj kokën time të përlyer në gjak e të deformuar nga plumbat, por nuk mund ta prek apo thënë më mirë, nuk ndiej prekje, nuk ndiej se po prek diç. Më shkon në mendje të bërtas, të çirrem apo t’i flas me zë kufomës sime, ta thërras në emër veten time: Ilir! Provoj të bërtas, por nuk dëgjohet asgjë, asnjë zë imi. Lëviz përgjatë dhomës së mbushur me kufoma, por nuk i dëgjoj hapat e mi. Madje hapat e mi as nuk kanë forcë shtypëse, prandaj mund të lëviz mbi kufoma pa e ndier se po prek dikë. Muri i gëlqerosur i dhomës është i përgjakur e xhamat e thyer të dritares janë në dyshemenë e shtruar me një tepih të vjetër, të zhubrosur nga përpëlitjet e trupave që pak më parë jepnin shpirt nën grahmat e fundit. Te pjesa e derës është grumbulli i gëzhojave të plumbave ku më parë hynë pesë milicë dhe shtien në trupat tanë.

I afrohem kufomës sime dhe e shoh fytyrën e përgjakur me gojën gjysmë të hapur. Brenda në gojë e vërej një shkulmë gjaku të zi. Bërtas, pastaj dënes. Por qetësinë në dhomë e thyejnë vetëm disa krisma që dëgjohen jashtë dhomës. Vështrimi më shkon te dera. Eci në drejtim të derës, por ecja ime nuk ngjan si më parë. Nuk e shoh veten, nuk i shoh këmbët, vetëm e vërej lëvizjen dhe distancën e lartësisë së syve të mi nga toka, që është e njëjta si pak më parë kur isha gjallë. Apo kështu më duket mua? Apo kështu më thotë mendja?

Kur i afrohem derës vetja më duket si një hije që mund t’i kalojë pengesat dhe… oh tmerr, vërtet, e kaloj derën pa e hapur! Tashmë vështrimi im është në korridorin e shtëpisë njëkatëshe, në të cilin na futën dhunshëm pak minuta më parë. Një kufomë e kruspullosur është në skajin e korridorit. Nuk e kuptoj se a e kanë vrarë aty apo e kanë bartur kufomën nga jashtë. Edhe një herë këqyr nga dera e dhomës ku mbeti trupi im i vdekur. Jam i trishtuar, por më shumë jam i pikëlluar dhe i trullosur… po shumë i trullosur. Vështrimi im vazhdon drejt derës së jashtme dhe del në oborr, pikërisht në oborrin në të cilin pak kohë më parë na grumbulluan duke na goditur me shqelma e me kondakët e kallashnikovëve, për të na futur pastaj brenda në shtëpi. Jashtë oborrit dëgjohen krisma të shumta, herë rafalë armësh automatike, herë gjëmime të bombave. Në qytetin tonë janë milicët dhe paramilitarët serbë që shtien me armë. Të tjerët janë njerëz të zakonshëm që mundohen të fshihen, të ikin e të shpëtojnë nga dhunimet, nga vrasjet, nga masakrat.

Shkruar Nga
More from revista mapo

Ligjërim i pështirë ose koha të themi: Nuk kam asgjë për të thënë

Nga Ndue Ukaj Shoqërisë sonë i ka humbur sensi dhe ndjeshmëria për...
Read More