Gjini përmes dhunës dhe pornografisë?

Rubrika: Peripatos

Nga Klementin Mile

Mjafton t’i hedhësh një sy të rastësishëm postimeve në rrjetet sociale për të vënë re se gati gjysma e tyre janë përpjekje për t’iu përgjigjur pyetjeve ontologjike të llojit: “Çfarë janë burrat në të vërtetë?” dhe “Çfarë janë gratë në të vërtetë?”. Kjo ontologji gjinore shprehet në forma të ndryshme: që nga posterat groteskë e deri te fjalitë melankolike e citimet filozofike. E përbashkëta e këtyre formave është shqetësimi për t’i dalluar qartë dhe bindshëm gjinitë nga njëra-tjetra. Problemi i dallimit gjinor duket të jetë më alarmant se ai i barazisë gjinore, që shprehet nga feministët. Por pse ky shqetësim dhe si kemi arritur deri këtu?

Për shekuj me radhë, deri në fund të viteve ‘60 të shekullit XX, dallimi gjinor ndërmjet meshkujve dhe femrave garantohej nga atribuimi i tipareve esenciale. Pretendohej se femrat dhe meshkujt ishin esencialisht të ndryshëm: femrat të brishta, emocionale dhe bashkëpunuese, meshkujt të fortë, racionalë dhe konkurrues. Kësaj semantike i korrespondonte edhe ndarja e punës në shoqëri, aktivitetet sociale, veshja dhe sjellja. Kështu femra duhet të edukohej për t’u bërë nënë, për t’u marrë me punët e shtëpisë dhe nuk mund t’i lejohej e drejta e votës. Nga ana tjetër, mashkulli duhet të angazhohej në jetën publike, të merrte vendime politike dhe të siguronte ekonomikisht familjen. Pra, bëhej fjalë për një akses të diferencuar të meshkujve dhe femrave në mundësitë kulturore të shoqërisë.

Kjo qe një botë e sigurt, pa surpriza. Po të shihje një siluetë në kuzhinë, me siguri do ishte femër; e nëse silueta do të gjendej në pub, do ishte patjetër mashkull. Në Europën Perëndimore dhe Amerikë kësaj bote i vjen fundi në fund të viteve ’60, nën presionin e lëvizjeve feministe për të drejta të barabarta, por edhe të dyshimit intelektual për ekzistencën e ndonjë esence që i bënte meshkujt dhe femrat të ndryshëm prej njëri-tjetrit. Kështu, aksesi dikur diferencial, bëhet akses i barabartë në shoqëri, si për meshkujt dhe për femrat. Tashmë femrat mund të votonin, të vishnin xhinse, të pinin birrë dhe duhan, të kryenin punë që dikur ishin ekskluzivisht për meshkujt etj.

Veçse kjo përhapje të drejtash, ky akses i barabartë, e vendosi ontologjinë gjinore në krizë. Tani nuk mjaftonte më të shihje një siluetë në stadiumin e futbollit dhe të nxirrje konkluzionin që ishte mashkull. Mund të ishte edhe femër. Me fjalë të tjera, dallimi gjinor nuk mund të bazohej dot më as te tiparet esenciale as te situatat sociale: tiparet esenciale qenë reduktuar në konstrukte sociale, ndërsa situatat sociale mund të aksesoheshin parimisht njësoj si nga meshkujt dhe femrat. Vëzhguesi i interesuar për të kuptuar nëse kishte para syve një qenie femërore apo mashkullore, do të duhej të bënte kërkesën “e paturpshme” për ta parë tjetrin nudo. Vetëm kështu do mund të bindej për përkatësinë gjinore. Por ky test ishte i papërshtatshëm për dy arsye: e para, në pjesën më të madhe të kohës ne ndërveprojmë me tjetrin e veshur; e dyta, siç na e ka treguar edhe fenomeni i homoseksualitetit, gjenitalet nuk përbëjnë garanci për përkatësinë gjinore.

Qytetërimi perëndimor arriti të prodhojë një zgjidhje për këtë problem, zgjidhje që e praktikon edhe sot. Në kushtet e aksesit të barabartë, kur meshkujt dhe femrat kanë të drejtë të përdorin të njëjtën gjuhë, të veshin të njëjtat veshje, të shkojnë në të njëjtat shkolla dhe ambiente pune e argëtimi, kur gjenden në të njëjtën sallë parlamenti, zgjidhja u gjet te mënyra e ndryshme e përdorimit të së njëjtës. Kështu theksi u vu te nuancat: te mënyra e komunikimit, mënyra e ecjes, mënyra e trajtimit të hapësirës dhe objekteve. Duhan mund të pinë të dyja gjinitë, por mënyra e veprimit duhet të jetë e ndryshme. Kjo mënyrë e ndryshme i prodhon cilësitë femërore dhe mashkullore, dallimin gjinor, pa patur nevojë të kthehemi pas në kohën e mohimit të së drejtës për akses të barabartë. Natyrisht, kjo nuk realizohet lehtë; kërkohet imagjinatë dhe kreativitet.

Nga ana tjetër, siç e demonstrojnë pyetje-përgjigjet ontologjike të të rinjve shqiptarë, shoqëria jonë duket se nuk ka ndjekur të njëjtën rrugë. Sigurisht, edhe në Shqipëri u dha aksesi i barabartë, madje gjatë komunizmit u zhvillua edhe programi i ashtuquajtur “emancipimi i gruas”. Dhe në fakt, si rezultat i shkatërrimit të këtyre barrierave, gruaja e periudhës komuniste u bë literalisht ‘me muskuj’ dhe shoqëria e atëhershme nuk arriti të prodhojë sa duhet feminitet. Gjithçka që bëhej gjeneronte vetëm maskilitet, si kur vepruesi qe mashkull ashtu dhe femër.

Rënia e komunizmit solli më shumë mundësi materiale dhe, nga perspektiva e gruas, më shumë mundësi për të mbuluar muskujt dhe rrudhat e kohës së komunizmit me tesha të shtrenjta dhe kremra cilësorë. Por feminiteti nuk prodhohet në këtë mënyrë. Në këtë mënyrë prodhohet vetëm siguria e përkatësisë seksuale të njerëzve. Në fakt, reagimi i shoqërisë shqiptare ndaj problemit të ruajtjes së dallimit gjinor është zhvilluar në dy drejtime: së pari, në disa zona kryesisht rurale dhe konservatore duke u rikthyer tek aksesi i diferencuar dhe mohimi i të drejtave të barabarta; së dyti, në zonat e zhvilluara urbane duke ekzagjeruar diferencën fizike. 

Zgjidhja e parë është jofunksionale në kushtet kur pretendojmë se jetojmë në një shtet modern që garanton të drejta të barabarta për të gjithë. Veç kësaj, kjo zgjidhje mbart me vete të gjitha problemet e ndrydhjes së personalitetit dhe dëshirave, duke i shndërruar njerëzit në qenie gati mekanike. Kjo përjetohet si monotoni e akumuluar ditë pas dite dhe pastaj shpërthen në ngjarje të dhunshme brenda familjes, siç janë krimet e tmerrshme për të cilat na informon masmedia.

Zgjidhja e dytë është gjithashtu jofunksionale, edhe pse në këtë rast respektohen të drejtat e barabarta për akses. Zgjatja e thonjve, shkurtimi i fundeve dhe tualeti i rënduar i femrave, vërtet mund të na bindë për përkatësinë seksuale të tyre, por nuk prodhon feminitet. Sikurse ushtrimi i forcës fizike dhe tregimi i muskujve mund të na bindë për përkatësinë seksuale të meshkujve, por nuk prodhon maskilitet.

Një shoqëri e paaftë për të prodhuar dallime gjinore (maskilitet dhe feminitet), por vetëm seksuale, nuk është për t’u habitur që gjeneron kaq shumë konflikt dhe që përdor si zgjidhje mjetet e dhunës para mjeteve të komunikimit. Në një shoqëri të tillë nuk ka vend për romantizëm, po për cinizëm, nuk ka vend për erotiken, po për pornografiken.

Shkruar Nga
More from Enton Palushi

Rruga e gabuar e kundërshtarëve të Bashës për të qëndruar në PD

Nga Ervis Iljazaj Një grupim brenda Partisë Demokratike, të cilët njihen si...
Read More