Henri Çili dhe ëndrra e një shkolle filozofike

Nga Doc. Mimoza Ahmeti

Çerek shekulli me parë, një djalë me tipare të thekëve të grurit të një dielli rokadë fushash, me një pengim në të folur nga mosnjohja e koncepteve ngujuese të civilizimit tonë, politues kurioz e i dashur pas kujtdo që mund të shënonte një shenjë të re në botën e nomeve, pra një çunak që nuk kishte hyrë ende në korridorin e ftohtë të shpirtit të përjetshëm, njeri natyrë, përpiqej të bënte punën e gazetarit dhe të kuptonte diçka nga tjetërsimi.

Ne e shikonim mëdyshas këtë krijesë ende të pashkruar, ndonjëherë mund të inatoseshim me të, pasi ai mund të mos i përmbahej në shkrimet e tij asaj që kishim thënë kur jepnim intervistat tona ose kur e lejonim të narratonte idetë tona në reportazhet e tij, duke na çuditur …Por tani, pas kaq vitesh, kur konceptet tona kuturisën e na shpunë gjithkund, veç jo aty ku ne prisnim e, aq më pak, dëshironim, kur eksperienca, kjo bushtër, i theu qelqet e ëndrrave dhe boshatisi kristalet e nocioneve, duke treguar se humanizmi është inxhinieri dhe jo ndjenjë, Henri Çili, i cili nga afër ndoqi këtë shpërbërje loko-globale, me gamë variuese pandalshëm polariuese, vetë Henri, ky njeri- Urë, që gjithmonë kërkon të bashkojë edhe në pikat më të epërme të ndarjes, ku egoja sheshohet vetëm për të mos u absorbuar prej force, që nuk ka se si të mos më kujtojë kjo, pikërisht tani, pasazhe nga jeta dhe legacie e Charles Foster, “Qytetarit Kane”, me shërbimet e tij pa fund idealistike ndaj shoqërisë, pra, pikërisht, Henri, më tha këtë verë:

Dua që të hap një shkollë filozofike, dua që të filozofojnë idetë në Universitetin tonë!

Po çfarë mund të filozofohet sot?- i thashë me pasivitet. Sot njerëzit, domethënë burrat, ulen në tryezë vetëm për të ndarë dhe për këtë nuk duhen shumë fjalë apo mend!

Mund të filozofosh, tha ai. Edhe për këtë mund të filozofohet! Dhe buzëqeshja e tij u shkri në një meditim ëndërritje!

Ka qenë ritual i jetës sime fjeta në dhomë me shpirtrat gjenialë të vdekur, të arkivuar në libra, që im atë m’i vinte përpara tryezës për t’i lexuar. Kjo ishte një dhunë të cilën ai e quante me të drejtë kulturim. Kështu unë u mësova me gjeni të vdekur dhe përpos se më merrnin kohën, më sillnin një distancë të pafundme nga jeta e gjallë.

Merri këto, më tha Henri, duke më drejtuar një tufë me libra autorësh të rinj, shumica emra të padëgjuar kurrë. Bëj diçka për ta, shkruaj! Nxirri në dritë këta poetë të shkretë!

Në të vërtetë ishte indulgjenca e tij që më shtyu, sesa bindja që duhet të merresha me krijimtari emrash anonimë. Forma ngadonjëherë amatoreske dhe heuristike që përdornin për të rrokur botën, megjithatë po më tërhiqnin dhe bashkë me studentët profanë të auditoreve të mia, por tepër intuitivë, po kuptoja ngadalë sa e mrekullueshme ishte lënda njerëzore e gjallë dhe sa shumë mund të animonte ajo një botë të shkruar.

 

Kur shkolla filozofike Kontekstualiste e Europianit deklaroi veten përballë publikut, unë e dija se baza shkrimore e këtij universiteti dhe ajo logjistike ishte zhvilluar mjaftueshëm dhe mund të mbështeste frytshëm grupin e djelmoshave tendenciozë. Autorë si Gjuraj, Çili, Ngjela, Zogaj, Fuga, e një gamë e pafundme autorësh të huaj, mbushnin me data dhe interpretime bibliotekën e studentëve nëpërmjet qindra botimeve të shtypura e përkthyera nga të gjithë intelektualët e ftuar në këtë universitet.

Megjithatë buzëqesha edhe unë me shakatë e hidhura, tipike shqiptare, të gazetarëve të medias, për grupin e shkollës kontekstualiste. Cinizmi është veti e mosbesimit prej frustrimesh të gjata. Por ka argument të mjaftueshëm për krijimin e kësaj shkolle, për vënien në përparësi të kontekstit në diskutime, me gjithë rëndësinë absolute të sistemit, apo shkollës operative, arsyetimet janë:

Asnjë sistem referencial nuk konstituon me përgjithësim dhe përfshirje të të gjitha llojeve të eksperiencave. Asnjë qëndrim nuk mund të merret ekzistencial, pra i përjetshëm; çdo qëndrim ka një fund degjenerimi. Ideja e kompletësisë nuk mund të kalkulohet nga një integer gjithëmbulues, por vetëm si një determinant kundrejt një tjetri. Konsistenca dhe kompletësia e tendosin njëra-tjetrën dhe është vetëm komunikimi mbi komunikimin, reflektimi që e çliron procedimin nga ngërçi i dyfishtë.

Komunikim gjendet përpara një fushe pak a shumë të tillë: çfarë përjashtohet – nuk lejohet, dhe çfarë nuk lejohet është e ndaluar! Por ajo që e kthen skemën në paradoks, është se ajo që lejohet nuk i mbyll dot gjithë pritshmëritë. Dhe në këtë pikë ndodh takimi arsyetues i botës pozitive me atë negative, ndodh kuptimi si informacion, sepse pritshmëria e dështuar fillon ta kuptojë përjashtimin, të bashkohet me të duke kuantifikuar e shtuar botë, nëpërmjet minuseve që, kur vendosin të veprojnë bashkë, kthehen në pluse.

Fakti social dhe interpretimi diferencohen nga pafundësia e brendshme asimetrike e kuptimit. Reflektimi e pozicionon Unin dhe Botën si matës të njëri-tjetrit, të pafundmë në këtë më tej. Siç e thamë, kjo matje mediatizon (apelon) nëpërmjet negacionit.

Uni humbet diçka së brendshmi, të cilën bota e jashtme nuk ia siguron dot. Ai kërkon rrugët e veta ku transcendimi si reflektim është vetëm fillimi i ndryshimit. Formulimi semantik i Unit nuk i përputhet dallimit individual. Ontologjitë nuk mbulojnë dot me skema ngjarjen e individuale. Kjo bën që kuptimi të jetë më i madh se shenjat, të ndihet ngushtë në to. Me fjalë të tjera, nuk gjendet dot një shenjë për të gjithë Botën dhe as një Shenjë që të tregojë pastër veten e vet, personin, por të gjitha bashkë, universalja dhe vetëreferimi krijojnë vijimësinë e kuptimit në kordën e pamëshirshme të komunikimit.

Sidoqoftë komunikimi dhe kuptimi mbetet diçka e gjallë, lidhet me njeriun frymor, me kohën tani. Shenjat janë të vdekura pa njeriun.

Komunikimi ushqen rendimin nëpërmjet operimeve të reja dhe kontakteve të reja. Një nga funksionet e tij është madhimi i kufijve përfshirës. Nga njëra anë ai është i mundshëm vetëm si një ngjarje që kapërcen koshiencën individuale; por koshienca individuale ia lejon vetes të reflektojë mbi komunikimin dhe bashkë me artikulimin e reflektimit të vet ajo ka shans të hyjë si shënues në komunikim, pra të bëjë hapësirë për veten. Kështu vlerat e qenies pozitive marrin prej vlerave deviante duke ripërshtatur qenien dhe mbushur atë me tulin e ri.

Epistomologjia klasike është e karakterizuar nga qëllimi të shmangë vetëreferencat, duke i konsideruar ato thjesht tautologji. Vetëreferencat nga ana tjetër, nuk mund të formohen e të jetojnë vetëm, pra në mënyrë ekskluzive. Ato gjithashtu nuk mund të ekzistojnë në mjedise arbitrare. Ato kërkojnë qetësi rendore, jo zhurmë. Ndonjë ngjarje e mundshme e tyre mund të marrë vlerë të shtuar por pa duruar rendime alogjike. Në të njëjtën mënyrë komunikimi kërkon të ruajë vetveten. Atëherë si do të thyhet cikli i viciozitudës? Kush do ta bëjë i pari hapjen: koshienca apo komunikimi, personi apo sistemi? Në këtë opacitet, rrjedh struktura nga kufiri bërë së dyjash: komunikimi e koshienca.

Megjithatë Shenja po determinohet kryesisht nga kuptimi; jeta e shenjave është në pikëpyetje nga shenjat e jetës. Aberracioni tenton të bëhet normë!

Komunikim, integeri, të cilit i referohemi, origjinon nga shkëputja prej qiellit. Ka qenë pikërisht momenti kur qiellit iu vunë kortinat, që njeriu mori barrën e diferencës me natyrën mbi shpatulla dhe e shpalli rendin divin- zot. E deferroi diferencën(shpërndau) në dimensione sociale më të thella e të largëta dhe në hapin e dytë historik, e shpalli arsyen (reason) zbulimin më të madh të kohërave. Zot.

Por historia ruan gjurma të integerve të tjerë, të primuara nga premisa të tjera. Integeri i ri i ekosistemeve po krijon perceptim dhe etikë të re mbi mjediset ku përfshihet edhe ai njerëzor. Nga kjo pikëpamje njeriu po bëhet ai që është: natyrë në natyrë. Dhe shkolla e kontekstualimit në thelbin e saj më të thellë, nuk po kërkon asgjë më shumë sesa masën e vet midis masës në sistemacitetin procesues.

E për ta mbyllur këtë debat mbetet të them se gjenitë e kohërave do të mbahen mend si shpirtra të pashlyeshëm, të vdekur; Shkolla Kontekstualiste e Europianit si një përpjekje për të sjellë në shprehje kontekstin dhe për të ndërkallur shprehjen globale sa më butë në kontekst.

Ndërsa Henri Çili ngulitet në mendjen time, si prakti-gjeni që ia kushton jetën e vet vetëm të gjallëve.

 

Shkruar Nga
More from Enton Palushi

10 ministri/ 100 institucione: Ja projekti për shtetin e vogël

Në kulmin e një debati për reformën e administratës dhe të institucioneve,...
Read More