Ilir Meta para se të bëhej president

Cili ishte studenti i shkëlqyer i ekonomikut që në vitin 1991 nisi rrugëtimin politik duke u angazhuar me FRESSH. Po më tej si evoluuan ambiciet e djaloshit eurosocialist deri në sfidimin e hapur ndaj lidershipit të PS-së së kohës në mesin e viteve ‘90. Meta kryeministër, pastaj LSI dhe betejat e pafundme për të zënë vendin e pashmangshëm në jetën politike. Presidenti Ilir Meta, rrëfyer prej katër miqve të tij të kohëve të shkuara: Ilir Zela, Haki Morina, Luan Hajdaraga dhe Koço Danaj

Nga Luljeta ProgniRevista Mapo

Mijëra imazhe fiksohen nga aparatet fotografike në pak sekonda, kur Ilir Meta vendos dorën mbi Kushtetutë. Asnjë shprehje gëzimi nuk e gjen në fytyrën e presidentit të ri. Përballë tij qëndrojnë të gjithë, ish-aleatë të majtë e të djathtë, duke u bërë dëshmitarë të realizimit më në fund të “ëndrrës” së tij të kahershme për qëndrim mbi palët. Ashtu, pa ndonjë entuziazëm, ai largohet nga salla e kuvendit për t’u drejtuar te presidenca, ku e pret një ceremoni e posaçme.

Kjo do të duhej të ishte dita më e veçantë e jetës së tij politike. Posti i presidentit është kulmi i karrierës së një politikani, por ndoshta ky post i erdhi shumë më shpejt se ç’e priste. E kishte pranuar gati i detyruar në një kohë krize. Më 24 korrik nuk pati asnjë zgjidhje tjetër veçse të ngjitej me përtesë e pa asnjë dëshirë në tapetin kuq, që Erion Veliaj kishte shtruar me aq përkujdesje për të.

Ilir Meta po braktiste në një farë mënyre, gjithçka kishte arritur e ëndërronte të arrinte në politikë. I detyruar të ngujohet në “kullën” pak metra më tej kryeministrisë, ai s’mund të jetë si më parë e s’mund të flasë si më parë, sepse presidenti duhet të qëndrojë mbi palët.

Dhe një nga palët, është vetë bashkëshortja e tij, Monika Kryemadhi, kryetare e LSI. Pikërisht për këtë arsye, ajo nuk u shfaq në fotografinë zyrtare të familjes presidenciale. U duk si një “braktisje në altar”, si për të na thënë se ajo karrige presidenti nuk ishte finalja e asaj për të cilën të dy kishin luftuar 25 vjet.

Monika e la bosh vendin e saj si gruaja e parë, për të plotësuar vendin bosh që kishte lënë Ilir Meta në krye të LSI. Kanë kaluar një periudhë të gjatë betejash të ashpra, jo më shumë si bashkëshortë por si bashkëluftëtarë. Gjen pak raste kur Monika Kryemadhi flet si bashkëshorte e Ilir Metës, madje nuk e ka për dëshirë të “ulet” në atë pozicion, sepse më natyrshëm e në pozicion mjaft komod, shfaqet si bashkëpunëtore e tij në LSI, ose edhe më herët në FRESSH e PS. Janë 25 vjet beteja në një skenë ku luhen lojëra të forta, e padyshim që Ilir Meta është i mbijetuari i shumë kurtheve për “Kurban”.

Nuk është fjala për “Kurbanin” e Edi Ramës, por për frikën e Monika Kryemadhit se Ilir Meta do të sakrifikohej nga socialistët qysh fillimet e pluralizmit, çka natyrshëm përkon edhe me fillimet e Ilir Metës në politikë.

Ka pak kujtime të Monika Kryemadhit që tregojnë fillimet e njohjes me Ilir Metën, por nuk mungojnë kujtimet e ditëve të para në politikë me të.

Ishte viti 1992, kur mazhoranca demokrate në parlamentin e asaj kohe vendosi t’i heqë imunitetin Ilir Metës, deputet i PS-së në legjislaturën e dytë. Partia Demokratike kishte fituar mazhorancën absolute dhe kishte nisur “represionin antikomunist” ndaj socialistëve.

“Na u duk, se po e shisnin Ilir Metën në atë kohë. Menduam se siç shesin atë, do na shesin edhe ne. Pra ne menduam, se kur Meta që kishte atë background të rëndësishëm politik, ishte edhe deputet, mund të lihej kaq kollaj në baltë, çfarë ishim ne për PS?”, thotë Monika Kryemadhi në një intervistë, ku flet për fillimet e saj politike në FRESSH.

Ilir Meta ishte në atë kohë vetëm 23 vjeç, deputet i PS-së për Skraparin, një qytet ku ato ditë, ishte përqendruar retorika antikomuniste e demokratëve. Por pse duhet të ishte pikërisht Ilir Meta shënjestra e demokratëve, një djalë i ri, student dhjetori me retorikë gjithashtu antikomuniste si të ngjashmit studentë dhjetori, por rivalë të tij në PD? Karriera e Ilir Metës niste atje ku edhe e kishte origjinën PD-ja, në lëvizjen studentore dhe ndoshta pati një farë hakmarrjeje pse ai zgjodhi t’i bashkohet ish-PPSH-së e jo dhjetoristëve. Gjithsesi e shënjestruan qysh në fillim dhe i hoqën imunitetin, edhe pse nuk ndodhi ndonjë hata e madhe, sepse qëndroi në parlament pa imunitet dhe vazhdoi normalisht betejën e tij politike. Përkundrazi me debatet e gjata për heqjen e imunitetit, i sulmuar vazhdimisht nga demokratët, përditë në qendër të vëmendjes, Ilir Meta u ngjit shpejt një shkallë më lart se të rinjtë e tjerë të FRESSH në Parlament. Ndoshta ai vendim i Berishës për t’i hequr imunitetin, përcaktoi të ardhmen e protagonizmit të tij në politikën e 25 viteve në vazhdim.

Fjala e parë

“…Më duket se po e ruajmë si shumë figurën e Presidentit dhe duhet ta ruajmë si shumë figurën e presidentit, por duhet të jemi dhe të kujdesshëm, sepse ka rrezik që këtu të na recitohet edhe neni për agjitacion e propagandë për të mbrojtur figurën e Presidentit. Ta ruajmë Presidentin, por me kujdes”. Është ky diskutimi i parë i Ilir Metës në parlament. Është një prej seancave të prillit 1992, kur po përgatitej në kuvend ligji për kompetencat e reja të presidentit.

Për rastësi, fjalën e parë, Meta e ka mbajtur për presidentin dhe po për rastësi ai ishte ndër deputetët e komisionit, që organizuan votimin për zgjedhjen e presidentit Sali Berisha në ato ditë.

Një udhëtim në vendlindjen e tij pasi u ndëshkua nga PD-ja në parlament, do ta kthente Ilir Metën në një prej figurave politike më të dashura për socialistët e asaj kohe që për hir të së vërtetës, ishin përballë betejave të forta represive të Berishës.

“U nisëm drejt Poliçanit bashkë me Ilirin. U ndeshëm në dhjetar postblloqe policie sepse ishte një situatë shumë rënduar pas protestës së Poliçanit. Njerëzit atje ishin në mungesë informacioni dhe kishin nevojë medoemos ta shihnin fizikisht Ilir Metën, për t’u bindur se nuk i kishte ndodhur asgjë veçse PD kishte vendosur ta linte pa imunitet. Padyshim e pritën si hero dhe aty në atë udhëtim kam parë se si një djalë i ri si ai, i kishte të gjitha tiparet e një burri të fortë në politikë”, e rrëfen kështu përvojën e tij të parë me Ilir Metën, Luan Hajdaraga, një prej bashkëpunëtorëve e miqve të tij më të ngushtë në PS, prej fillimeve e deri sa u largua nga kjo parti.

Për të rrëfyer se sa e madhe ishte pesha politike që kishte fituar i riu, Ilir Meta, Luan Hajdaraga, rrëfen një histori interesante. “Isha në kafe me Ilirin dhe më pas erdhi e na bashkua edhe bashkëshortja ime. Nuk e njihte Ilirin, kishte dëgjuar shumë për të por nuk ishte nga ato tipat që shihte shumë televizor e aq më pak politikë. Nuk ishte takuar me Ilirin e as e kishte parë në televizor. Kur u ul në tavolinë e prezantova dhe i thashë ky është Ilir Meta… pati një reagim befasues… ‘pse mo ky është Ilir Meta.. po ky qenka kalama…”, d.m.th. pesha politike e Ilir Metës ishte shumë më e madhe se sa tregonte pamja e tij prej të riu”, rrëfen Hajdaraga. Ia kishte dhënë atë pushtet politik pikërisht ajo ngjarje e Poliçanit përmes së cilës me sa duket Sali Berisha i kishte shërbyer kaq shumë edhe nëse synonte të kundërtën. Pikërisht këtu nis suksesi i Ilir Metës. Po rruga e tij nis më herët dhe në rrethana mjaft interesante. Është FRESSH.

Fillimtarët…

I pari ishte Ilir Zela, një student dhjetori që kishte marrë nismën për krijimin e forumit rinor të socialistëve, që do të quhej FRESSH, (Forumi Rinor Eurosocialist i Shqipërisë).

“Ka ndodhur në shtator 1991. Asokohe Fatos Nano kishte pak muaj që ishte zgjedhur Kryetar i PSSH në kongresin e “mitrës së përgjakur” siç e ka thëne Dritëroi. PD u largua nga idealet e lëvizjes së dhjetorit dhe protagonistët e tij dhe unë isha i prirur t’i besoja përpjekjet e Fatosit, Dritëroit dhe të tjerëve për një të majtë të re në Shqipërinë që nuk mund të bëhej vetiu si Europa, por duhet ta bënim ne të tillë”, kështu kishte vendosur Ilir Zela t’i largohej lëvizjes së dhjetorit për të themeluar FRESSH, i sugjestionuar nga Fatos Nano..

Një vizitë e Fatos Nanos kryetar i PS-së së paragjykuar, në Qytetin Studenti do të ishte lajm për kohën. Ishte si sfidë që i bëhej dhjetoristëve. Atje nisi edhe organizimi i FRESSH-it të Tiranës ku do të shfaqej Ilir Meta. “Kur erdhi momenti që të propozoheshin personat për grupin përgjegjës për organizimin e degës së Tiranës, Arjan Kokoshi më dërgoi një shënim dhe më thoshte se mendonte se duhet të përfshija personin që ishte i teti nga e majta, i cili kishte folur në takim. Kështu u përfshi Ilir Meta në këtë grup ku bënte pjese edhe Monika dhe 6 persona të tjerë. Në takimin kombëtar që mbajtëm më datë 15 janar 1992, unë e propozova Ilir Metën për nënkryetar të FRESSH por ai mendonte qe Maksim Caslli të behej Nënkryetar dhe Iliri të ishte në Kryesinë e FRESSH”, kështu e kujton Ilir Zela, takimin e parë me Ilir Metën. Kishte lexuar tek ai: majtizmin e tij të sinqertë, por edhe indinjatën e të gjithë brezit tonë ndaj kastës së Partisë së Punës dhe zgjatimeve të saj në PS. Por si kishte ardhur në PS, Zela do ta mësonte më vonë…E kishte ftuar Sherif Bundo, asokohe një pedagog i ri në Fakultetin Ekonomik, i cili e kishte prezantuar dhe me Halil Lalajn dhe Musa Ulqinin. Maqo Lakrori më pas kishte këmbëngulur që Iliri duhet të kandidonte dhe të zgjidhej deputet në Skrapar, gjë që edhe funksionoi dhe Fatos Nano përcaktoi me këtë lëvizje edhe se cilët do të ishin personat nga lidershipi i FRESSH në atë kohë që do të kishin një avantazh ndaj të tjerëve duke qenë pjesë e grupit parlamentar (Pandeli Majko, Ilir Meta, Ndre Legisi). 

Kosovari që pikasi talentin politik të Ilir Metës

Historia ka ndryshuar për mirë në fund të shekullit që shkoi. Të rinjtë që do të udhëhiqnin të majtën e re shqiptare, nuk do të asistoheshin më nga një serb si Miladin Popoviçi i vitit 1944, i cili ndihmonte të riun komunist Enver Hoxha, për të hedhur themelet e diktaturës. Në fillim të viteve ’90 ishin kosovarët që e ndikuan politikën e re shqiptare postkomuniste. Një ndër ta është kosovari Haki Morina, i riu nga Klina që u bë aktiv në zhvillimet e para të FRESSH në vitet 1991-1992. Është detaj mjaft interesant që ndërthuret me fillimet politike të Ilir Metës. Ishte detyruar të largohej nga Kosova për të shmangur burgosjen nga policia serbe. Kishte mbërritur në Shqipëri përmes maleve të thepisura të Tropojës! Ishte një ndër të rinjtë kosovar të aktivizuar në lëvizjet politike në Kosovë.

Kishte simpatizuar Marksin e Enverin por kur erdhi në Shqipëri, i kishte hedhur tutje për të përqafuar idetë socialdemokrate. U ndodh në Shqipërinë e vitit 1990 dhe ëndrra e tij ishte të bashkonte idealet kombëtare me ato socialdemokrate. Kjo ëndërr e Hakiut gjeti “konak” në selinë e rëndë të ish-KQ të PPSH.

“Pas ardhjes në Shqipëri, u drejtova në zyrat e PS-së së sapokrijuar, ku kërkova mbështetjen e kësaj partie, për të formuar një mekanizëm rinor, prosocialist! Natyrisht, që unë zotëroja, njohje bazë të teknikës organizative, për shkak të veprimtarisë së mëparshme politike në Kosovë!”. Atje pikasi si të ndryshëm ndër të tjerë, Ilir Metën.

“Tek Ilir Meta, më intrigoi më së shumti, qetësia e tij në komunikim! Pastaj potenciali intelektual dhe ekuilibri në vlerësimin e situatave politike, që po kalonte atëherë Shqipëria! Natyrisht, edhe fakti që ai ishte njëri nga përfaqësuesit e zgjedhur nga rinia studentore, në kërkesat politike që u shtruan gjatë procesit të përmbysjes së diktaturës komuniste! Mund të them lirishte se, si rrallëkush, atë e karakterizonte qetësia mahnitëse dhe mendimi i gdhendur politik, pa asnjë lloj ekstremizmi, në raport me ashpërsinë e madhe politike, që e sundonte në atë kohë shoqërinë shqiptare! Por, ajo çka e veçonte më së shumti, ishte fakti se kërkonte vazhdimisht përvojën time politike dhe rekomandimet, i vlerësonte dhe analizonte seriozisht, gjë që kjo, nuk ndodhte me të tjerët! Dua të them se, Ilir Meta, nuk ishte rast i shpeshtë, në atë kohë!”, rrëfen Morina. 

Lideri paralel

Ilir Meta vinte nga lëvizja e dhjetorit 1990, kishte qenë pjesë e grupit të studentëve në takimin e studentëve me Ramiz Alinë. Instinkti e kishte çuar drejt selisë së PS-së, atje ku nuk kishte shumë rivalë si student dhjetori, i sigurt se do të vetofrohej si një frymë e re për PS-në, e cila kishte aq shumë nevojë për imazh dhjetoristësh. PS e vitit 1991-1992, ishte veçse zgjatim i PPSH-së dhe bashkë me elektoratin e saj kishte marrë edhe damkën e zezë të 45 viteve diktaturë. Ilir Meta do ta gjente gati rrugën e tij drejt suksesit jo vetëm për faktin se i duhej Partisë Socialiste për imazh, si dhe të tjerë studentë dhjetori, p.sh. Pandeli Majko apo Ilir Zela, por Ilir Meta ishte ndryshe nga të tjerë sepse kishte shumë ambicie dhe ishte i qartë për objektivin e tij në politikë. Në këtë terren që gjeti në PS, ku nevoja për ndryshim ishte jetike, ai u prit ngrohtë nga drejtuesit e partisë duke nisur nga Fatos Nano e të tjerë intelektualë që ishin vënë në krye të kësaj partie që ishte drejtuar deri atëherë nga Ramiz Alia dhe Byroja Politike.

“Mjedisi ku erdhi Ilir Meta e favorizoi në mënyrë të jashtëzakonshme sepse e pranoi dhe e bëri të barabartë ndër të tjerë. Nuk ishte pak që në atë moshë të ishe në një mjedis ku ishin 38 deputetë të PS, sekretariati e të tjerë që ishin politikanë dhe vinin nga rrethet intelektuale. Ky mjedis e favorizoi shumë për formimin e tij politik. Nga ana tjetër, Ilir Meta ishte një njeri i thjeshtë, i qetë, i përmbajtur dhe shumë receptiv. Merrte më shumë se sa jepte, dëgjonte më shumë se sa fliste. I shihte gjërat më kujdes dhe bënte shumë pyetje. Arriti të marrë shpejt role drejtuese në parti. Padyshim falë dhuntive të tij por edhe të mjedisit që e priti dhe e promovoi.

Meta pati një intuitë politike të jashtëzakonshme. E mendoi veten jo si individ por si bashkësi vlerash të moshatarëve të tij dhe për këtë arsye ai zgjodhi pikërisht FRESSH për t’u investuar më shumë se kudo”, rrëfen Hajdaraga.

Lufta e vazhdueshme e tij për të “zhdukur” të shkuarën e partisë ku kishte vendosur të bënte karrierë, do të kishte padyshim ndikim në rrugën e sigurt drejt politikanit. Përmes kësaj strategjie, Ilir Meta ia doli të fitonte shpejt simpatinë dhe besimin e drejtuesve të PS-së, do të fitonte po kaq shpejt edhe simpatinë e ndërkombëtareve sepse shihej si një ndër të rinjtë që do të ndikonin në drejtimin e së majtës në rrugën e modernizimit. Pra Paralelisht, Ilir Meta forcoi marrëdhëniet me drejtues të PS-së, si: Luan Hajdaraga, Gramoz Ruçi, padyshim edhe Fatos Nano dhe ndërkohë kishte nisur përpjekjet si nënkryetar i FRESSH për të ngritur raportet e bashkëpunimit me të rinjtë e vendeve europiane.

Korriku i vitit 1993 ishte një moment specifik në zhvillimet brenda PS-së për shkak të burgosjes së kryetarit Fatos Nanos. Tri ditë pasi u burgos, Fatos Nano dërgoi një letër në PS, ku i rekomandonte Gramoz Ruçit, sekretar i Përgjithshëm, që të ndryshonte strukturën dhe partia të drejtohej nga katër nënkryetarë, jo nga dy sa ishin deri atëherë, Servet Pëllumbi e Namik Dokle. Listës së nënkryetarëve iu bashkua edhe Ilir Meta e Luan Hajdaraga.

Përgjatë kësaj kohe deri në vitin 1995, kryetar i FRESSH ishte zyrtarisht Pandeli Majko, por realisht këtë detyrë ia kishte marrë Ilir Meta. Me sa duket, Majko e përgatiti vetë rrugën e tij drejt largimit të forumit rinor, FRESSH që në atë kohë ishte thuajse një strukturë paralele me PS-në dhe në shumë raste bëhej më e rëndësishme se vetë PS. Në atë kohë, Ilir Meta do të zgjidhej edhe sekretar për marrëdhëniet ndërkombëtare referuar lidhjeve që ai i kishte krijuar me të rinjtë eurosocialistë në vendet demokratike.

Përballë Fatos Nanos

Ilir Meta kishte grumbulluar shumë pushtet në vitin 1996, gjë që u kthye në xhelozi për të ngjashmit e tij por edhe për të tjerë që e kishin pasur karrigen e tyre të sigurt në atë parti, qoftë të lënë trashëgim nga e shkuara apo edhe të tjerë që ishin bashkuar PS-së për ta reformuar atë. Jemi rreth tri vite pasi Fatos Nano ishte burgosur dhe partinë e drejtonte nga burgu. Do të vinin zgjedhjet e 26 majit dhe më pas kongresi i PS-së së atij viti ku dhe do të plaste beteja midis grupeve kundërshtare në PS. Ilir Meta e kishte fituar ndërkohë “postin” e liderit të një grupi që mund të quhej fraksion e ku ishin bashkuar shumë drejtues të rëndësishëm të PS-së. Në atë kongres, Ilir Meta, Luan Hajdaraga, Anastas Angjeli, Spartak Poçi, Erjon Braçe e shumë të tjerë, e humbën pushtetin që kishin fituar në PS pasi krahu kundërshtar i bashkuar rreth Fatos Nanos ia kishte dalë të merrte shumicën e votave. Atje ishte edhe Ilir Meta që padyshim nuk do të dorëzohej. Ngjarjet e vitit 1997, diktuan një farë pajtimi mes grupeve kundërshtare. Me fitoren e 29 qershorit të atij viti, Nano nuk i përfshiu në qeveri por iu dha poste partiake. Por shumë shpejt do të vinte radha e Ilir Metës. Thjesht i duhej të qëndronte atje në pritje të “gafave” të Fatos Nanos. Ndodhi më 12 shtator 1998 kur u vra Azem Hajdari e kur Fatos Nanos i doli situate krejt jashtë kontrollit.

Ilir Zela beson se ka shumë momente politike të Ilir Metës që kanë shënjuar historinë e së majtës dhe padyshim është koha e betejave të forta me Fatos Nanon. Kishte qenë data 14 shtator kur Fatos Nano braktisi detyrën dhe u largua në mënyrë të papërgjegjshme nga Shqipëria. Ishte koha e trazirave që pasuan vrajsen e deputetit demokrat Azem Hajdari. “Tre personat e fundit që kemi lënë selinë e PS atë ditë, kemi qenë Sabit Brokaj, Ilir Meta dhe Unë. Nuk e dinim ku ishte Fatosi kryeministër dhe nuk e mësuam as në mbrëmje pasi policia rimori kontrollin e Tiranës. Atë dite veneracioni im për Fatosin si pika ime e referencës për Shqipërinë si gjithë Europa, ka marrë një goditje të pamasë. Prej asaj dite kam përkrahur iniciativat për ndryshim të drejtimit të PS”, rrëfen Ilir Zela. Është momenti kur me sa duket besimi i tij kishte ndryshuar destinacion nga Fatos Nano tek i riu Ilir Meta. 

Kryeministri

“Të gjithë e këshilluam të mos shkojë në Tropojë sepse situata ishte e tensionuar. Por ai vendosi vetë dhe shkoi në Tropojë dhe atje pastaj është ajo shprehja e tij që ka mbetur në kujtesën politike: unë po ju drejtohem juve si burri-burrit, si Riza Cerova Bajram Currit. Pas kësaj pasoi heshtja dhe ra tensioni. Ishte viti 2000 dhe Meta ishte kryeministër”, rrëfen Koço Danaj, këshilltari dhe bashkëpunëtori i Ilir Metës për disa vite.

E ka parë Ilir Metën tek merrte vendime të rëndësishme dhe zgjedh të rrëfejë një pjesë të historisë së Metës si kryeministër, rolin në kryengritjen që shpërtheu në Maqedoni në vitin 2001.

“Në qoftë se p.sh., Robert Frouik, që ishte asokohe ambasador në OSBE, ka rolin kryesor, Ali Ahmeti në atë kohë me pseudonimin Abaz Xhuka, kishte rol kryesor, Arbën Xhaferri kishte rol kryesor, por një rol shumë kryesor kishte Ilir Meta, i cili për herë të parë bashkoi në Tiranë të gjithë faktorin politik shqiptar nga Kosova në Maqedoni.

Ilir Meta thirri në Tiranë Partinë e Prosperitetit demokratik, PDK e Arbën Xhaferrit, PDK e Kosovës, Hashim Thaçi, dhe ajo që është më kryesorja organizoi dhe bashkoi në të vetëm krahun e luftës me krahun e paqes. Thirri dhe i takoi me njëri-tjetrin Arbën Xhaferrin dhe Ali Ahmetin. Shmangu ato fërkime që ndodhën në Kosovë kur ishte lufta e UÇK-së. Shkoi deri atje sa dolën në një deklaratë të përbashkët, gjë që çoi në një vizitë shumë të rëndësishme në SHBA, ku u takua me personalitetet më të rëndësishme dhe më kryesori me presidentin e zgjedhur vetëm 100 ditë më herët, Xhorxh W Bush”, rrëfen Koço Danaj.

Ishte koha kur Ilir Meta rriste me shpejtësi pushtetin e tij në postet më të larta drejtuese në qeverisjen e PS-së, por bashkë me të edhe imazhin e njeriut të akuzuar për korrupsion. Kur Meta ishte kryeministër i PS-së, akuzat i vinin më shumë nga Fatos Nano, kryetari i kësaj partie, se sa nga kundërshtari politik Sali Berisha. Për shkak të akuzave dhe lojërave politike ku vetë ishte pjesë, Ilir Meta u detyrua më shumë se një herë të largohej me dorëheqje qoftë si kryeministër e më pas si zv.kryeministër e ministër i Jashtëm. Pjesë e këtyre lojërave kanë qenë gjithë drejtuesit e PS-së së kohës, madje një rol të rëndësishëm ka pasur në këto zhvillime edhe kryetari aktual i PS-së, Edi Rama. Në konfliktin Nano-Meta, Rama ka mbajtur qëndrime të dyzuara, të cilat do të rezultonin se ishin pjesë e strategjisë së tij për të shkuar drejt karriges së kryetarit të PS-së. Në dhjetor të vitit 2003, në kongresin e socialistëve, Ilir Meta mori goditjen fatale dhe bashkë me të vendimin për t’u larguar nga PS.

LSI

Nëse Ilir Meta nuk do të kishte nxituar të largohej nga PS në vitin 2004, historia e kësaj partie do të kishte qenë ndryshe. Ndoshta Edi Rama nuk do ta kishte pasur kurrë fatin të ulej në karrigen e kryetarit të PS-së. Ilir Meta u largua nga PS pas betejash të ashpra me Fatos Nanon, ku ishte përballur dhëmb për dhëmb me të. Kur i duhej të merrte vendime, bashkëpunëtorët e miq të tij të ngushtë në PS-së, e këshilluan të qëndronte në PS sepse Nano e kishte afër fundin e tij politik. Kishte nga ata që i kishin thënë se largimi nuk është zgjidhje sepse në fund të fundit atë që kishte të sigurt që do ta ndiqte ishte vetëm Monika Kryemadhi. Pavarësisht çfarë këshillash mori e nga kush, Ilir Meta iku nga PS dhe themeloi Lëvizjen Socialiste për Integrim në shtator të vitit 2004. Mori me vete disa deputetë të rëndësishëm të PS-së, si Sabit Brokaj e Spartak Braho, Ndre Legisi e të tjera figura politike të së majtës si Fatos Klosi apo Pëllumb Xhufi, Petrit Vasili e të tjerë. Por pas tij nuk shkuan ajo armatë e madhe deputetësh, anëtarësh të forumeve drejtuese të PS-së të cilët e kishin mbështetur qysh prej vitit 1996. Ilir Meta garantoi humbjen e PS-së, largimin e Fatos Nanos dhe fitoren e Edi Ramës në krye të PS-së.

Pas zgjedhjeve të 3 korrikut 2005, katër vite në opozitë, Meta dhe LSI kaluan nëpër beteja të ashpra herë si aleatë e herë si kundërshtarë me Edi Ramën, tashmë në krye të PS-së. Kulmi i konfliktit me Ramën është në vitin 2008, pasi Rama nënshkroi me Berishën marrëveshjen e ndryshimeve në kushtetutë, që nga Meta u konsiderua si përpjekje për asgjësimin e LSI-së.

Do të vinte momenti i vështirë, viti 2009 kur Meta u gjend përballë ofertës për bashkëqeverisje me Berishën. Vendosi t’i thotë Po, doktorit. Si shumë herë të tjera në jetën e tij politike, ishte me sa duket vendim për mbijetesë ndaj sulmeve të vazhdueshme për asgjësim, të cilat vinin më së shumti nga krahu i majtë.

Në krye të një partie pa ideologji, Ilir Meta nisi rrugën e pushtetit për ta ndalur pas tetë vitesh, katër me Berishën e katër të tjera me Edi Ramën. Me kalimin e viteve në pushtet, do të shtoheshin ndjeshëm numrat e anëtarësisë që përktheheshin në mandate deputetësh e poste ministrore por paralelisht me të, forcohej dita-ditës edhe imazhi i partisë klienteliste. Tani Ilir Meta është president dhe partia e tij, LSI është në opozitë, e dënuar të vazhdojë rrugën pa Ilir Metën. E rrezikuar të humbasë elektorat për shkak të mungesës së pushtetit, e kërcënuar si nga Rama kryeministër që kërkon t’i kthehen ish-socialistët e tij në LSI, e po ashtu Lulzim Basha që kërkon t’i kthehen ish-demokratët që iu bashkuan LSI-së për të mbajtur një vend pune pas qershorit 2013. Beteja vazhdon.

Presidenti

Askush më mirë se sa bashkëkohësit e tij të fillimeve nuk mund t’ia përcaktojë profilin politik, sot pas 25 vitesh intensive politikanit Ilir Meta.

Në presidencë është strehuar karriera “e rëndë” e Ilir Metës, siç e quan mentori i tij i fillimeve, Haki Morina. “Karriera politike e Ilir Metës, është karrierë e rëndë, e realizuar në rrethana të vështira politike dhe ekonomike, në rrethana të humbjes së referencave morale, ku e mira dhe e keqja, asnjëherë nuk ishin më të “vëllazëruara”, të mos them

aq defensive, sa nganjëherë dukej sikur kishte vdekur tërësisht! Ilir Meta, mund të themi, pa asnjë hezitim, se shkëlqeu në horizontin shqiptar, dhe kontributi i tij, pa diskutim, është kontribut historik!”.

“Një njeri i cili iu fut politikës fillimisht me institutin dhe idealizimin për një vend sa më demokratik dhe sa më të zhvilluar që më vonë i kaloi nga instinkt në botëkuptim dhe koncept politik e që vazhdon edhe sot në vijimësi”, e përshkruan kështu Koço Danaj.

Luan Hajdaraga e veçon si karriera fenomenale, për rrugën që ka ndjekur duke ndalur në çdo stacion, deri te ky i fundit, presidenca. “Një personalitet politik në një kohë të shkurtër që i jepen të gjithë gurët kilometrikë, deputet ministër, kryeministër dhe president. Është i vetmi personalitet që ka përshkuar të gjitha këto stacione në një kohë kaq të shkurtër. Presidenca është stacioni i fundit. Do t’i këshilloja që në këtë stacion të fundit t’i përmbahej shprehjes së tij tipike “me qetësi dhe dashuri”. Kam përshtypjen se kohët e fundit e ka humbur qetësinë dhe duhet ta rivendosë atë”.

Ndërsa FRESSH-isti i parë, Ilir Zela, veçon eficiencën në funksion të karrierës personale dhe pragmatizmin e Ilir Metës, por edhe bindjes se do të dalë mbi “veset” e tij për të realizuar në mënyrë të shkëlqyer detyrën e presidentit: “Meta për mua është politikani më eficient sa u takon arritjeve personale në karriere, është ndëshkuesi i lidhjeve të kastës së PPSH dhe përzierjes së saj ne zhvillimet e pas ‘90-ës, është mbijetuesi i përpjekjeve për eliminimin politik të tij dhe njëkohësisht një person pragmatist që shpeshherë harron miqësitë kur nuk i përdor dot politikisht në funksion të qëllimeve të tij. Mendoj se do të arrijë të kapitalizojë mbi këto cilësi për të kryer në mënyrë të shkëlqyeshme detyrën e kryetarit të shtetit”.

Intervista e Luan Hajdaragës: Është një karrierë fenomenale

Është një rast i rrallë në karrierat politike që një hark kohor kaq të shkurtër si kjo e Ilir Metës, nga student të bëhet president brenda 25 vitesh. Pikëpyetja është cilët janë faktorët që ndikuan në këtë karrierë të shkëlqyer të Ilir Metës. Sigurisht që Meta erdhi në një mjedis favorizuaes. Vinte nga një familje e thjeshtë intelektualësh me tradita patriotike. Në moshën 22-23 vjeçare u ndodh në një udhëkryq të historisë së tij dhe historisë së Shqipërisë. Fati e solli që të ishte student dhjetori dhe në takim me Ramiz Alinë. Intuita e çoi në kapin e majtë dhe jo në kampin e demokratëve. Padyshim që ishte më i favorizuar në krahun tonë sepse ishin pak studentë dhjetori ndërsa në krahun tjetër atë të PD-së ishin të gjtihë studentët e moshës së tij.

Mjedisi ku erdhi Ilir Meta e favorizoi në mënyrë të jashtëzakonshme sepse e pranoi dhe e bëri të barabartë ndër të tjerë. Shumë shpejt kapi majat e drejtimit të PS, nga anëtar i thjeshtë, anëtar kryesie, nënkryetar i PS-së, kryetar i FRESSH brenda dy tri viteve të para. Të gjitha këto ndikuan shumë në formimin e tij. Nuk ishte pak që në atë moshë të ishe në një mjedis ku 38 deputetë të PS, sekretariati e të tjerë që ishin politikanë dhe vinin nga rrethet intelektuale. Ky mjedis e favorizoi shumë për formimine tij politik.

Nga ana tjetër, Ilir Meta ishte një njeri i thjeshtë, i qetë, i përmbajtur dhe shumë receptiv. Merrte më shumë se sa jepte, dëgjonte më shumë se sa fliste. I shihte gjerat më kujdes dhe bënte shumë pyetje. Kështu arriti të marrë shpejt role drejtuese në parti. Padyshim falë dhuntive të tij por edhe të mjedisit që e priti dhe e promovoi.

Meta pati një intuitë politike të jashtëzakonshme. E mendoi veten jo si individ, por si bashkësi vlerash të moshatarëve të tij dhe për këtë arsye ai zgjodhi pikërisht FRESSH për t’u investuar më shumë se kudo. Ishte arma e fuqishme e tij që i duhej aq shumë edhe PS-së. Meta mbajti këtë strukturë të fresktë dhe dinamike duke i dhënë peshë të madhe. Ishte meritë e veçantë e tij.

Meta e ruajti një dimension bashkëkohor. Në kryesi e sekretariat ishte i prirë për ndryshim dhe ndryshim të shpejtë. Në nervin e tij politik ndryshimi ishte i domosdoshëm. Kërkonte ndryshimine madh ndarjen nga e kaluara dhe përfshirjen e PS-së në botën europeiste. Ai kontribuoi me lidhjet e tij me eurosocialistët e vendeve të rëndësishme demokratike si Danimarka, Italia e të tjerë. Kjo i shërbeu atij të konfirmohej si peshë politike edhe në arenen ndërkombëtare.

Hapat e tij të shpejtë në politikë shkaktuan xhelozi ndër bashkëmoshatarë por  edhe e drejtuesve të PS-së..?

Ne e shihnim garën brenda FRESSH si garë të rëndësishme e jo si luftë politike. Ne i kemi përkrahur shumë të rinjtë e FRESSH. Në kohën e mocionit në vitin 1996, që është një ndër pjesët më dramatike të PS-së, ne u ndamë në dy kampe. Nuk isha dakord dhe kisha shprehur keqardhjen që u ndamë në mocionistë e antimocionistë, në Nano e anti-Nano. Por ishte vetëm çështje debatesh parimore për ndryshimet që do të duhet të bëheshin në PS, dhe do të nisnin me ndryshimet statutore. Isha në krahun e Metës dhe ne e humbën atë betejë përballë atyre që quheshin antimocionistë. Por nuk pati prerje kokash sepse të gjtihë ne që u quajëtm antinano u përfshimë në qeverisjen e PS pas vitit 1997, dhe në strukturat e PS.

Si do ta emërtorni ju sot betejën e gjatë Nano-Meta?

Ishte një luftë që dikush do të fitonte e dikush do të humbiste. Largimi i Metës në vitin 2004, ishte dramë për Partinë Socialiste sepse po shkëputej një pjesë e madhe e saj dhe aq më shumë një ndër potencialet më të rëndësishme të PS-së prej themelimit të saj. Por koha e tregoi se në 2006-2007 u krijua sërish një formacion opozitar ku Rama me Metën u bashkuan ku provuan peshën e së majtës. U ndanë sërish dhe u bashkuan në vitin 2013 për t’u ndarë siç janë ndarë sot. Me sa duket lufta politike nuk bëhet më si më parë konform disa rregullave e normave por me metoda e mënyra të tjerë që net ë vjetrit nuk imagjinojmë dot. Siç duket kohët kanë sjellë drama më të forta të së majtës në Shqipëri.

Në se  Meta nuk do të kishte ikur, a do të kishim një tjetër histori të PS-së?

Them se po. Duke qënë se kam qëndruar shumë afër Metës, dhe i kam thënë se largimi do të na krijonte probleme të mëdha siç na krijoi. Rasti i Shqipërisë është unikal dhe shihni ska një përvojë të tillë në vënde evropiane ku të ketë dy parti të majta me një peshë specifike në zhvillimet politike siç është PS dhe LSI, me programe thuajse të njëjtë dhe me një ndarje kaq të thelle midis tyre, për çështje që do të duhet t’i bashkojnë dhe jo t’i ndajnë.

Mendoj se ndarja vjen për shkak të psikologjisë politike dhe të filozofisë politike. Është ndarje për shkak të psikologjisë politike të individit dhe është fjala për të dy palët. Përgjegjësia është e dy palëve.

Si do ta përkufizonit me pak fjalë karrierën e Ilir Metës?

Është një karrierë fenomenale. Një personalitet poliik në një kohë të shkurtër që i jepen të gjtihë gurët kilometrikë, deputet, ministër, kryeminsitër dhe president. Është i vetmi personalitet që ka përshkruar të gjitha këto stacione. Presidenca është stacioni i fundit. Do t’i këshilloja që në këtë stacion të fundit t’i përmbahej shprehjës së tij tipike “me qetësi dhe dashuri”.

Kam përshtypjen se kohët e fundit e ka humbur qetësinë dhe duhet ta rivendosë atë. Presidentët e çdo vendi janë Sagjo. I uroj që ai të rrijë në atë nivel dhe të përfaqësojë unitetin e kombit.

Intervista e Haki Morinës: Kontributi i Metës është historik

Një kosovar ideator i themelimit të FRESSH është kaq interesante… dhe një kosovar që rekruton të rinj socialistë në fillimet e demokracisë gjithashtu një detaj kaq i veçantë, për të cilin do të donin padyshim të mësonin më shumë lexuesit tonë… A mund të na sillni në kujtesë disa detaje të atyre viteve kur ngjarjet ishin të vrullshme?

Qe ne femijeri kam qene i pasionuar pas leximit te gazetave! Ketu kam krijuar njohjet e mia te pergjithshme, e ne vecanti, ato per politiken! Ky interesim i imi u shtua pas ngjarjeve te medha te vitit 1981, pjesmarres aktiv i te cilave isha vet! Kjo pati si pasoje burgosjen time te disahershme dhe denmimin prej 7 vjetesh me burg te rende jugosllav.

Pas 10 vitesh, ne vitin 1981, i detyruar perseri t’i shmangem burgosjes se serishme nga policia serbe, u arratisa per ne Shqiperi, permes maleve te thepisura te Tropojes!

Kjo pervoje dhe interesimi im per te majten evropiane me dha mundesine, qe menjehere pas ardhjes ne Shqiperi, te drejtohesha ne zyrat e PS, se sapokrijuar, ku kerkova mbeshtetjen e kesaj partie, per te formuar nje mekanizem rinor, prosocialist!

Natyrisht qe une zoteroja njohje baze te teknikes organizative, per shkak te veprimtarise se meparshme politike ne Kosove!

Ilir Meta është një ndër të rinjtë që ju rekrutuat për t’iu bashkuar nismës tuaj për themelimin e  FRESSH. Padyshim që ju keni kontaktuar disa dhe mes tyre zgjodhët ata që tashmë kanë hyrë në histori se themelues të FRESSH. Çfarë ju intrigoi tek Ilir Meta atë kohë… çfarë ju dha shpresë se ai do të ishte politikani i së ardhmes së afërt?

Rekrutimi, ndoshta nuk eshte fjala me e pershtatshme per te shpjeguar angazhimin e te rinjve eurosocialist ne organizaten e rinise Eurosocialiste te Shqiperise! Komunikimi im me Ilirin ka qene i perbashket me njerin nga politikanet e PS, dmth me Musa Ulqinin!

Tek Ilir Meta me intrigoi me se shumti qetesia e tij ne komunikim! Pastaj potenciali intelektual dhe ekuilibri ne vleresimin e situatave politike, qe po kalonte atehere Shqiperia! Natyrisht, edhe fakti qe ai ishte njeri nga perfaqesuesit e zgjedhur nga rinia studentore, ne kerkesat politike qe u shtruan gjate procesit te permbysjes se diktatures socialiste!

Çfarë e dallonte Ilir Metën ndër të tjerë të rinj të asaj kohe?

E thashe edhe me lart. Keta ishin djem te rinj, me ideale per nje Shqiperi demokratike, por nuk kishin asnje pervoje politike, qe mund t’i bente aq ekspeditiv ne themelimin e nje organizate te madhe rinore. Ne keto rrethana, mund te them lirisht se, si rralle kush, ate e karakterizonte qetesia mahnitese dhe mendimi i gdhendur politik, pa asnje lloj ekstremizmi, ne raport me ashpersine e madhe politike, qe e sundonte ne ate kohe shoqerine shqiptare! Dhe me e bukura ishte se kjo maturi e tij kombinohej plotesisht me guximin dhe energjine e pashterrshme rinore!

Por ajo cka e veçonte me se shumti, ishte fakti se kerkonte vazhdimisht pervojen time politike dhe rekomandimet, i vleresonte dhe analizonte seriozisht, gje qe kjo, nuk ndodhte me tjeret!

Dua te them se Ilir Meta, nuk ishte rast i shpeshtë ne ate kohe!

A kishte xhelozi asokohe ndërmjet të rinjve të FRESSH, e kam fjalën për Metën, Majkon, Ilir Zelën, Arjan Kokoshin e të tjerë… dhe a ishte Ilir Meta qendër e “zilisë” sidomos kur nisi të shfaqej aktiv në parlament?

Konkurrenca, si ne çdo sfere te jetes, edhe ne politike eshte gje e natyrshme! Rendesi kishte qe kjo konkurrence nuk u be pengese per suksesin e kesaj organizate!

Fakt eshte se Ilir Meta pati sukses ne organizimin e deges se Tiranes, dhe ne fillim te angazhimit te tij parlamentar, u be figura kryesore e eurosocialisteve ne parlamentin shqiptar!

Ju besoj e keni ndjekur karrierën e tij politike në vazhdimësi, ai spikati në parlament si deputet mjaft aktiv edhe pse ishte veçse 22 vjeç, është koha kur mazhoranca e djathtë i hoqi imunitetin për shkak të ngjarjes së Poliçanit. Ishte një ngjarje që në të vërtetë nuk e dëmtoi aspak Ilir Metën veçse e rriti atë politikisht duke çuar në përmasat e një politikani qysh në atë moshë….Ishte një rrugë për të promovuar elitën e re politike ku padyshim do të ishte edhe Ilir Meta?

Pyetja juaj, mberthen ne vete, gati gjithe pergjigjen time! Ilir Meta mori force nga elektorati prej te cilit ishte zgjedhur, dhe nuk u dorezua per asnje moment, ne perpjekjen e tij te madhe, per te derguar vendosmerisht zerin e popullit ne vend.

Kjo e beri Ilirin figure te njohur ne gjithe Shqiperinë edhe jashtë saj!

Prej asaj kohe rrodhën shumë ngjarje dhe për çudi në të gjtioha këto zhvillime të ethshme politike në Shqipërinë e këtyre 27 viteve, Ilir Meta gjendet kudo si protagonist… Çfarë e bëri kaq të suksesshëm Ilir Metën sipas jush?

Ilir Meta, megjithese shume i ri, ishte ndoshta personaliteti me i kompletuar nga te gjithe ne fillimtaret! Ai ne politike, nuk bazohej ne nje faktor apo dy. Ishte tip qe analizonte gjithe faktoret relevant, para se te ndermerrte veprime politike! E para se gjithash, ai kishte durimin elegant per ta arritur objektivin, te cilin ia kishte vene vetes perpara, dinte ta kombinonte bukur, pragmatizmin me idealizmin, dhe pikerisht kjo, e beri njerin nga politikanet me te suksesshem te Shqiperise postkomuniste!

Në se do të duhet ta përcaktonit me pak fjalë karrierën politike të Ilir Metës dhe personalitetin e tij, cilat do të ishin ato fjalë?

Karriera politike e Ilir Metes, eshte karriere e rëndë, e realizuar ne rrethana te veshtira politik dhe ekonomike, ne rrethana te humbjes se referencave morale, ku e mira dhe e keqja, asnjehere nuk ishin me te “vellazeruara”, te mos them se e keqja vec kishte kapluar cdo pore te jetes shqiptare dhe e mira kishte rene ne pozita aq defensive, sa nganjehere dukej sikur kishte vdekur teresisht!

Te marresh persiper pergjegjesi ne keto rrethana, duhej guxim i madh dhe mjeshtri e rralle, ne menyre qe te kaloje sfidat, qe ne pamje te pare, dukeshin te pamundura per tu kapercyer!

Pavarsisht nga kjo, Ilir Meta, mund te themi pa asnje hezitim, se shkelqeu ne horizontin shqiptar dhe kontributi i tij, padiskutim, eshte kontribut historik!

Intervista e Koço Danajt: Ilir Meta çau me forcat e veta

Ilir Meta është sot president pas 25 vitesh të një karriere të spikatur politike. Jeni një ndër bashkëpunëtorët e ngushtë të tij në një kohë të caktuar…çfarë do të veçonit nga ajo kohë?

Për mua Ilir Meta është politikani që në kuptimin figurative duke huazuar një shprehje të së kaluarës së Shqipërisë, pra është politikani, i cili çau mbi të gjitha llojet e posteve që ka një administratë shtetëtore, ministër, zvkryeministër, kryeministër e tani president, me forcat e veta, e theksoj me forcat e veta.

Tipari i dytë i Ilir Metës. Kam punuar tre vite me të por kam 27 vjet që njihem me të dhe nuk e mohoj se e kam mik. Duke qënë kështu mund të them se fija kryesore e politikanit Ilir Meta është ajo që kërkohet më shumë për një vënd si Shqipëria. Ajo që vjen nga lashtësia e që ne e kemi njohur si “fjala e dhënë”, kur thotë po e ka po e kur thotë jo e ka jo.

Një tipar tjetër i Ilir Metës është se frazën e ka në shumë raste të pabukur, nuk merret shumë me imazhin, por mendimin e ka në mbi 90% ta rasteve të saktë, realist dhe që i përgjigjet nevojave të kërkesave të popullit, të rajonit e të opinionit ndërkombëtar.

Në se i kthehemi fillimeve të tij, Ilir Meta spikat me një profil politikani qysh në moshë shumë të re, qysh kur hyri në FRESSH…?

Janë të lindura disa tipare tek njeriu. Me njeriun lindin të gjitha por problemi është se njeriu kur rritet e hyn në jetë e kur më tepër hyn në politikë e për më tepër hyn në politikën shqiptare, çështja është se cilën rrugë zgjedh, rrugën e butë apo atë me Gërxhe në kuptimin figurative e cila gjithsesi e nxjerr më të fortë e më të nderuar. Po ju jap një detaj. Vizitën e zotit Meta në Tropojë në tetor të vitit 2000.

Kur të gjithë e këshilluam të mos shkojë në Tropojë sepse situate ishte e tensionuar.Ai vendosi vetë dhe shkoi në Tropojë dhe atje pastaj lindi ajo shprehja e tij që ka mbetur në kujtesën politike: unë po ju drejtohem juve si burri burrit si Riza Cerova Bajram Currit. Pas kësaj pasoi heshtja dhe ra tensioni.

Dua të veçoj diçka nga përvoja ime si bashkëpunëtor i tij. Dua të veçoj rolin e tij vendimtar në kryengritjen që shpërtheu në Maqedoni në vitin 2001.

Në qoftë se psh, Robert Frouik, që ishte asokohe ambasador në OSBE, ka rolin kryesor, Alia Ahmeti në atë kohë me pseudonimin Abaz Xhuka, kishte rol kryesor, Arbën Xhaferri kishte rol kryesor, por një rol shumë kryesor kishte Ilir Meta i cili për herë të parë bashkoi në Tiranë të gjithë faktorin politik shqiptar nga Kosova në Maqedoni dhe nuk lejoi që kryengritja të shndërrohej në konflikt nderetnik.

Ilir Meta thirri në Tiranë Partinë e Prosperitetit demokratik, PDSH e Arben Xhaferrit, PDK e Kosovës, Hashim Thaci, dhe ajo që është më kryesorja organizoi dhe bashkoi në të vetëm krahun e luftës me krahun e paqes. Thirri dhe i takoi me njëri-tjetrin Arben Xhaferrin dhe Ali Ahmetin. Shmangu ato fërkime që ndodhën në Kosovë kur ishte lufta e UÇK-së. Shkoi deri atje sa dolën në një deklaratë të përbashkët, gjë që çoi në një vizitë shumë të rëndësishme në SHBA ku u takua me personalitetet më të rëndësishme dhe më kryesori me presidentin e zgjedhur vetëm 100 ditë më herët, Xhorxh W Bush.

Iliri ka një tipar, pasi njihet mirë me problemin e çvesh nga dëshirat, si e do njëri apo tjetri, shikon strukturën çka ngelur nga ky problem, çfarë vërtetësie ka dhe në atë moment ka një qartësi për të zgjidhur problemin që i paraqitet.

Por asokohe në Shqipëri ishte në një betejë të përditshme me të ndryshimit e tij brenda PS-së, e kishte kryesisht betejën me Fatos Nanon, me të cilin pati beteja të vazhdueshme për tetë vite në qeverisje…. U akuzua shpesh për korrupsion?

Trimi dhe i pathyeshmi është gjithmonë në qëndër të sulmeve, rrufeja bie në maje mali jo në kënetë. Ai që e dredh, ai që përkulet dhe që është pa bosht kurrizorë nuk sulmohet dhe përkundrazi lajkatohet. Përsa unë e njoh Ilir Metën nuk i njeh këto lajka.

Mbaj mënd kur e pa situatën kështu i shkoi Fatos Nanos në zyrë dhe i tha: Pa asnjë problem ja ku e ke dorëheqjen!

Pas dy vitesh sërish e bëri kur ishte zvkryeminister  dhe ministër i jashtëm.

Kur Ilir Meta dha dorëheqjen Fatos Nano u habit: Nuk më duhet dorëheqja jote, më duhet që ti erdhe në zyrë. Meta i tha: Jo, ja ku e ke dorëheqjen dhe doli nga zyra. Prej andej shkoi të presidenti Meidani dhe i dorëzoi dorëheqjen. Iliri nuk e ka problem këtë, dinjitetin e ka mbi postin. Këtu është problemi i politikanit modern nga nje politikan “Kënete”. 

Çfarë mendoni për pragmatizmin e Ilir Metës?

Ilir Meta nuk është pragmatist. Kam dëgjuar shumë që thonë se Ilir Meta është pragmatist.

Pragmatizmi nuk është të bësh mirë e të futësh njerëz në punë. Ky nuk është klientelizëm. Të ndihmosh njerëzit kjo i duhet politikës shqiptare madje kjo i mungon,është realist. 

Megjithatë ka shumë akuza ndaj Metës, që përmes këtij procesit “të të bërit mirë” ka shumë korrupsion… Si do ta fshijë këtë pjesë Ilir Meta dhe partia e tij, si do të vërtetojë se nuk është klientelizëm…?

Unë gjykoj që është e kundërta. E para. As mos ju shkojë mendja se ndonjë politikan shqiptar dhe ai më qelibari, do të shpëtojë dot nga akuzat për korrupsion. Askush. Sepse fjala korrupsion është bërë fjala më e përdorur dhe në Shqipëri ka ndodhur një fenomen këto 25 vjet është shvelftësuar kjo fjalë dhe nuk dihet kufiri midis fjalës së mirë dhe asaj me negativitet. Ndaj dhe biem në vështirësi se të gjtiha fjalët e mira këta i zhvlerësuan…

Në Shqipëri thelbi është se,që të zhduket e keqja, e mira do të duhet të bëhet pak e keqe. Më gjeni një politikan të të gjitha krahëve majtas apo djathtas që të mos jetë akuzuar për korrupsion.

Cila është karriera e Ilir Metës me pak fjalë sipas jush?

Një njeri i cili iu fut politikës fillimisht me instiktin për një vend sa më demokratik dhe sa më të zhvilluar që më vonë i kaloi nga instikt në botëkuptim dhe koncept politik e që vazhdon edhe sot në vijimësi.

Intervista e Ilir Zelës: Tek Meta lexoja majtizmin e tij të sinqertë 

Keni qenë qysh ditën e parë, në fjalën e parë të organizatës së rinisë socialiste FRESSH, pra kryetari i parë i saj. Është folur shumë për atë kohë kur të rinjtë nisën betejën për reformimin e Partisë Socialiste, e cila mbante mbi shpatulla barrën e rëndë të së shkuarës komuniste… Një ndër të rinjtë që u afruan nismës tuaj ishte edhe Ilir Meta.. Padyshim që kontakti i parë i tij mund të ketë qënë me ju që ishit kryetar i FRESSH… Si e mbani mend atë ditë dhe çfarë ju ka mbetur në mëndje nga portreti i Ilir Metës atë ditë?

Kam marre inisiativen per krijimin e FRESSH ne shtator 1991. Asokohe Fatos Nano kishte pak muaj qe ishte zgjedhur Kryetar I PSSH ne kongresin e “mitres se pergjakur” siç e ka thene Driteroi. PD u largua nga idealet e levizjes se dhjetorit dhe protagonistet e tij dhe une isha I prirur ti besoja perpjekjet e Fatosit, Driteroit dhe te tjereve per nje te majte te re ne Shqiperine qe nuk mund te behej vetiu si Europa por duhet ta benim ne te tille. Ne tetor bashke me nje grup studentesh kemi ftuar Fatosin dhe Driteroin ne Qytetin Studenti te cilet kane ardhur pa asnje hezitim. Ne Tetor kemi marre pjese ne koferencen kombetare te PSSH se bashku me 50 te rinje perfaqesues te cilet ishin afruar me FRESH ne ate kohe. Ne nentor-dhjetor 1991 kemi punuar per organizimin e deges se Tiranes dhe kjo pune ka kulmuar me nje takim ne seline e PS se Tiranes ku duhet te ngrinim edhe grupin organizator per Tiranen. Ne kete takim folen disa persona. Une drejtoja mbledhjen ndersa anetare te tjere te grupit nismetar kujdeseshin qe te kishim mbarevajtje. Kur erdhi momenti qe te propozoheshin personat per grupin pergjegjes per organizimin e deges se Tiranes, Arjan Kokoshi me dergoi nje shenim dhe me thoshte se mendonte se duhet te perfshija personin qe ishte i teti nga e majta i cili kishte folur ne takim.Keshtu u perfshi Ilir Meta ne kete grup ku bente pjese edhe Monika dhe 6 persona te tjere. Ne takimin kombetar qe mbajtem me date 15 janar 1992, une e propozova Ilir Meten per nenkryetar te FRESSH por ai mendonte qe Maksim Caslli te behej Nenkryetar dhe Iliri te ishte ne Kryesine e FRESSH.

Shpejt do të dukej ambicia e tij për t’i hyrë politikës me hapa të shpejtë ashtu sikurse ndodhi. Çfarë kishte Ilir Meta si tipar dallues nga të tjerët që shpejt u bë qëndër e sulmeve të demokratëve që kioshin nisur luftën frontale të pagëzuar me “antikomunizmin”…?

Tek Iliri ne ate kohe lexoja majtizmin e tij te sinqerte, por edhe indinjaten e te gjithe brezit tone ndaj kastes se Partise se Punes dhe zgjatimeve te saj ne PS. Me vone mesova se Ilirin per angazhim ne PS e kishte ftuar Sherif Bundo, asokohe nje pedagog i ri ne Fakultetin Ekonomik i cili e kishte prezantuar dhe me Halil Lalajn dhe Musa Ulqinin. Maqo Lakrori me pas kishte kembengulur qe Iliri duhet te kandidonte dhe te zgjidhej deputet ne Skrapar gje qe edhe funksionoi dhe Fatos Nano percaktoi me kete levizje edhe se cilet do te ishin personat nga leadership i FRESSH ne ate kohe qe do te kishin nje avantazh ndaj te tjereve duke qene pjese e grupit parlamentar (Pandeli Majko, Ilir Meta, Ndre Legisi).

Ka shumë moment politike të Ilir Metës që kanë shënjuar historinë e së majtës dhe padyshim është koha e betejave të forta me Fatos Nanon… në se do të ktheheshit sërish në kohë, a do të ishit mbështetës I Ilir Metës, e kam fjalën për betejën e fundit që çoi në ndarjene PS-së në dy pjesë dhe themelimine LSI?

Protagonistet nuk mund ta kthejne kohen mbrapsht apo per me teper te vleresojne vehten e tyre. Per mua, 14 shtatori i vitit 1998 ka qene pike kthese. Tre personat e fundit qe kemi lene seline e PS ate dite, kemi qene Sabiti, Meta dhe Une. Nuk e dinim ku ishte Fatosi kryeminister dhe nuk e mesuam as ne mbremje pasi policia rimori kontrollin e Tiranes. Ate dite veneracioni im per Fatosin si pika ime e references per Shqiperine si gjithe Europa ka marre nje goditje te pamase. Prej asaj dite kam perkrahur inisiativat per ndryshim te drejtimit te PS. Fatosi nuk me dukej me i legjitimuar per te drejtuar te majten e Shqiperise. Meta u be kryeminister pas fitores se Fatosit ndaj Pandit si kryetar partie ne Kongresin e vitit 1999 dhe zgjedhjet pasuese u fituan nga PS me kryeminister Meten. Shumekush e mban mend levizjen e katarsisit e cila ne thelb minoi kohezionin e PS dhe e çoi ate ne skizem te pashmangshem pas perjashtimit nga Fatosi te 15 deputeteve nga Komiteti Drejtues.

Cilat ishin sipas jush arsyet që një grup burrash në moshë e me përvojë të rëndësishme politike siç ishin Sabit Brokaj, Spartak Braho, Pëllumb Xhufi e të tjerë I besuan Ilir Metës dhe u shkëputën nga Partia Socilaiste për të themeluar LSI-në?

Arsyet politike te tyre jane te njohura boterisht ndersa nese ka patur arsye personale per to duhen pyetur vete protagonistet. Personalisht kam menduar qe ndryshimi ne leadership te PS duhet te kishte ndodhur qe ne vitin 1999 dhe edhe ne vitin 2003 nuk e kam pare te legjitimuar drejtimin e PS nga Fatosi edhe per shkak te faktit qe zgjedhjet u fituan nga nje ekip i cili kishte kryeminister Meten. Ne kete kontekts une i kam dhene edhe publikisht Metes qe bllokimi I ndryshimeve ne PS nuk kishte si te zgjaste dhe I kam kerkuar te mos e ndermarre hapin e krijimit te LSI. Njohesisht i kam kerkuar edhe Fatosit qe ti ofronte nje marreveshje Metes ne menyre qe skizma e se majtes te mos formalizohej. Per fat te keq secili vijoi rrugen e vet, per tu takuar perseri me vone per arsye pragmatiste.

Në se do të duhet që me pak fjalë të përshkruani 25 vitet politike të Ilir Metës, si do ta “pagëzonit” atë?

Meta per mua eshte politikani me efiçent sa i takon arritjeve personale ne karriere, eshte ndeshkuesi i lidhjeve te kastes se PPSH dhe perzierjes se saj ne zhvillimet e pas 90-es, eshte mbijetuesi i perpjekjeve per eleminimin politik te tij dhe njekohesisht nje person pragmatist qe shpeshhere harron miqesite kur nuk i perdor dot politikisht ne funksion te qellimeve te tij. Mendoj se do te arrije te kapitalizoje mbi keto cilesi per te kryer ne menyre te shkelqyeshme detyren e kryetarit te shtetit.

Shkruar Nga
More from Enton Palushi

Disa ide interesante nga fushata ‘american style’ e Eduard Selamit

Nga Ervis Iljazaj Vërtet nuk është favorit në këtë garë, për shkak...
Read More

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *