Instrumentalizimi politik i monumenteve, si kapital kulturor

Ndjenjat, emocionet dhe shprehja e tyre formësohen nga kultura dhe mësohen në kontekste shoqërore. Ajo që dikush mund të ndiejë dhe të shfaqë në një situatë të caktuar, kundrejt njerëzve apo sendeve të caktuara, varet nga rregullat dhe normat shoqërore. Kështu kjo sjellje është e ndryshme në histori dhe e hapur ndaj ndryshimit.

Nga Anisa Proda

Ndjenjat, emocionet dhe shprehja e tyre formësohen nga kultura dhe mësohen në kontekste shoqërore. Ajo që dikush mund të ndiejë dhe të shfaqë në një situatë të caktuar, kundrejt njerëzve apo sendeve të caktuara, varet nga rregullat dhe normat shoqërore. Kështu kjo sjellje është e ndryshme në histori dhe e hapur ndaj ndryshimit.

Në pjesën e parë të tij, ky punim ofron një analizë teorike të ndërtimit, trajtimit dhe kuptimit të piramidës, ndërsa në pjesën e dytë do të merren në analizë monumentet si mjet për të konceptualizuar lidhjen midis autoritetit politik të elitave dhe përdorimit ideologjik të tyre për të ndikuar ndjeshmërinë politike të qytetarëve. Pyetjet që lindin janë: Si u instrumentalizua kuptimi simbolik i piramidës nga elita politike shqiptare? Përse regjimet politike hibride priren më shumë t’i shkatërrojnë ose tjetërsojnë monumentet në krahasim me regjimet plotësisht demokratike apo plotësisht autoritare që priren t’i shndërrojnë ose të ndërtojnë monumente publike?

Instrumentalizimi i monumenteve si mekanizëm ideologjizimi

Rënia e qeverive komuniste në të gjithë Europën Lindore dhe shpërbërja e Bashkimit Sovjetik sollën pyetje të vështira të shtetndërtimit Ashtu si në lëvizjet kombëtare të mëhershmet, kultivimi i një ndjenje publike për të rishikuar historinë dhe për të manipuluar artefaktet historike kanë qenë praktikë e njohur për të siguruar legjitimitet në regjimet pas-komuniste. Detyra e ndërtimit të strukturave të tilla komplekse dhe madhështore kërkon përkushtim afatgjatë si dhe aftësi për të kontrolluar burimet dhe për të bashkërenduar investimet e punën. Këto ndërmarrje para së gjithash krijojnë identitetin e grupit, apo një identitet të dallueshëm midis atyre që i ndërtojnë dhe atyre që i përdorin këto struktura. Monumente të tilla nuk mishërojnë vetëm truallin apo gurët me të cilët janë ndërtuar, por njerëzit dhe përvojat e përfshira në ngritjen e tyre. Ato zënë një vend të veçantë në kujtesën e njerëzve dhe në identitetin individual apo të grupit (Suny, 1999–2000; Verdery, 1999). Gjatë ndryshimeve dhe krizave, aktorët politik, i përdorin memorialet të legjitimojnë deklaratat e tyre mbi pushtetin dhe vizionin e tyre mbi shoqërinë. Nga ana tjetër, këto simbole deklarojnë publikisht cilat grupe dhe cilën histori njohin zyrtarisht si e gjithëpranuar për identitetin e shtetit. Ata zbulojnë dhe materializojnë jo thjesht kush përket ku, por edhe se kush. Mund të aspirojë pushtet politik. Ata bëjnë gjithashtu pohime materiale për identitetin e një shteti në marrëdhënie me shtetet e tjera duke sugjeruar që nga vlerat e përbashkëta deri konfliktet ideologjike dhe armiqtë historikë. Formimi i kujtesës kolektive i shprehur përmes manipulimit material të miteve dhe simboleve ka qenë shqetësim qendror për studiuesit si sociologu Maurice Halbwachs (1992. , (p.sh., shih Bodnar, 1992; Gillis, 1994; Smith, 2000; Tilly 2006; Tarrow, 1998). Megjithatë, shkenca politike e ka lënë pas dore studimin e monumenteve, kujtesës, dhe hapësirës publike. Vihet re se veprimet ligjërimore shfaqen më shumë në demokracitë hibride se sa në regjimet plotësisht autoritare apo plotësisht demokratike. Kujtesa publike shihet si interpretim i kujtesës kolektive që buron dhe pasqyron marrëdhëniet ekzistuese të strukturave të pushtetit (Gordon, 2001) dhe përshkruhet më së miri si proces dhe jo si situatë statike (Forest, Johnson, and Till, 2004). Aktorët politikë kërkojnë mite dhe simbole me qëllim që të krijojnë kujtime kolektive të njësuar për të caktuar kufijtë e identitetit të tyre shoqëror dhe kolektiv. Kjo shërben për të përligjur rrjedha të caktuara të veprimtarisë së tyre. Shkolla konstruktiviste e nacionalizmit thotë se elitat politike në mënyrë aktive ndërtojnë identitete të përbashkëta kombëtare rreth ngjarjeve dhe ideve të rëndësishme simbolike (Anderson, 1991; Gellner, 1983; Hobsbawm, 1983). Studiues të tjerë përqendrohen në rolin e kujtesës dhe përkujtimin në përballjen me trauma shoqërore të tilla si gjenocide apo masë shtypjeje, duke argumentuar se shtetet nuk mund të kapërcejnë trashëgiminë historike të dëmshme dhe të ndërtojnë demokraci të qëndrueshme, pa u angazhuar në njohjen e simbolikës zyrtare së kaluar të tyre traumatike (Langenbacher dhe Dandelet, 2005; DeLue, 2006; Barkan, 2000; Buruma, 1994).

Teoricienët politikë dhe filozofët debatojnë aspektet etike të kujtesës publike, duke i pyetur në cilat rrethana shoqëritë kanë një përgjegjësi për të njohur simbolikisht monumentet e kaluara në mënyrë zyrtare, publike dhe nëse ka mënyra më të përshtatshme (Booth, 1999, 2001, Margalit, 2002; Ricouer, 2004). Studiuesit nuk i kanë kushtuar vëmendje domethënies politike të monumenteve dhe përmendoreve në Shqipëri. Rikuadrimi simbolik i hapësirës publike pas-komuniste përfshin studime Ross (2009), Forest dhe Johnson, 2002; Forest, Johnson, dhe Till, 2004. Manipulimi i simboleve dhe shndërrimi i hapësirës publike ndryshon konceptin mbi identitetin kombëtar dhe sjell pasoja në shpërndarjen e pushtetit politik. Ky i fundit përligjet më pas teksa shndërron hapësirën publike.

Transformimi fizik i vendeve të kujtesës pasqyron luftën mes aktorëve politikë për kapitalin simbolik mishëruar dhe përfaqësuar nga këto vende. Duke krijuar, duke ndryshuar, duke i kontestuar, duke injoruar apo duke hequr monumente të veçanta politike, aktorët angazhohen në një dialog simbolik me njëri-tjetrin dhe me publikun në një përpjekje për të fituar kapital simbolike -prestigj, legjitimitet, dhe ndikime që rrjedhin nga të qenit e lidhur me idetë për status-duke dhe shifrat (Bourdieu, 1977, 1990, Forest dhe Johnson, 2002). Përmes këtij procesi, udhëheqësit politikë dhe grupet e interesit përpiqen të përkufizojnë figura historike që bëhen heronj ose antiheronj zyrtar dhe krijojnë incidentet historike që formësojnë identitetet shtetërore. E parë në këtë mënyrë, monumentet përfaqësojnë mjete instrumentalizuese në betejën politike për zemrat dhe mendjet e qytetarëve dhe si të tillë, duhet të ndryshojnë sistematikisht me natyrën e aktorëve të përfshirë, dhe më e rëndësishmja—sipas kapacitetit të aktorëve politikë për t’u angazhuar në dialogë të tillë. Nuk duhet harruar përdorimi funksional i ndërtesave të ashtuquajtura monumente publike. Studiuesit janë shprehur se ka disa ideale publike unifikuese, identitetet, apo mitet e nevojshme (ose të paktën të dobishme) për kohezionin shoqëror në shtetet moderne (Gellner, 1983). Pra, monumentet kanë kuptimësi të pasur kontekstuale. Sociologët të ndikuar nga Nora (1989) kanë tendencë për të bërë një dikotomi midis kujtesës së elitës zyrtare në njërën anë dhe popullor / kujtesa e përditshme nga ana tjetër (Agnew, 1998). Po ashtu, ekziston publiku nën-publiku, dhe kundër-publiku, ku secili ka të dallueshme agjendat politike, qasjen në burimet, dhe të kuptuarit e vendit (Forest dhe Johnson). Aktorët zyrtarë përfshijnë zyrtarë të votuar apo burokratë në nivel bashkie, qarku, apo qendror, aktorët privatë përfshijnë, OJQ, grupe aktivistësh apo entitete të tjera joqeveritare të organizuara. Nuk është e lehtë të matet se sa zyrtarët qeveritarë konsultojnë aktorët joqeveritarë kur bëhet fjalë për shndërrimin apo asgjësimin e monumenteve publike. Duhet të vendoset një balancë relative midis kuptimit, kontestimit dhe mohimit të monumenteve të periudhës komuniste.

Në regjimet hibride monumentet preken nga gjysma e veprimeve që ligjërohen në emër të tyre gjë që në regjimet autoritariste dhe demokratike është një e treat (Forest dhe Johnson 2007).

Ka dy Shpjegime për këtë gjë. Regjimet demokratike janë më të përligjura të veprojnë vetë në këtë aspekt. Në regjimet demokratike ka më shumë gjasa që aktorët qeveritarë të përfshijnë element të shoqërisë civile në proceset e vendimmarrjeve formale gjë që e bën më të thjeshtë krijimin apo shndërrimin e monumenteve.

Nga ana tjetër, regjimet autoritare kanë më shumë fuqi shtypëse dhe mund të veprojnë pa bërë diskutime dhe të parandalojnë aktorët jo-shtetëror nga shprehja e parapëlqimeve të tyre. Si rezultat, regjimet autoritare dhe ato demokratike kanë doze më të lartë veprimi material dhe ligjërimor se sa regjimet hibride. Shpjegimi i dytë i mundshëm është se vetë identiteti kombëtar është më i pasigurt dhe i diskutueshëm në regjimet hibride. Kjo pasiguri e bën të vështirë për udhëheqësit që të përforcojnë një regjim autoritar apo demokratik dhe të manipulojnë në mënyrë efektive peizazhin simbolik (Forest dhe Johnson 2007). Literatura mbi kapitalin social dhe shoqërinë civile argumenton se një pjesëmarrje më e madhe reflekton dhe nxit virtytin qytetar në rritje dhe ndihmon për të krijuar dhe konsoliduar demokracitë (e.g., Putnam, FOREST AND JOHNSON 1994).

Analizë, interpretim të dhënash

Thuhet se emocionet motivojnë veprimin njerëzor dhe si rrjedhim ndikojnë zhvillimin politik, social/ekonomik të një vendi. Në këtë kuptim monumentet kanë qenë objekt i privilegjuar i manipulimit dhe instrumentalizimit ideologjik/politik të qytetarëve. Në ç’masë luajtën rol monumentet në aktivizimin e lëvizjes shoqërore të viteve 90 dhe në shpërbërjen e regjimit komunist? Pyetje të tilla historicizojnë elemente të rëndësishëm të arkitekturës urbane e shoqërore siç janë monumentet dhe e kthejnë trashëgiminë kulturore në një kapital kulturor për komunitetin. Ky kapital sociokulturor kolektiv mund të instrumentalizohet lehtë nga elitat politike për interesa të mbajtjes së pushtetit dhe në dëm të qytetarëve sa i përket raporteve surreale të tyre me trashëgiminë kombëtare.

Me një fokus të qartë teorike në marrëdhëniet e pushtetit në “Politikën e monumenteve” dhe një qasje metodologjike krahasimore, analizojmë ndryshimin ideologjik që ka pësuar piramida e Tiranës në funksionin e saj para dhe pas viteve 1990. Kjo periudhë është karakterizuar më shumë nga ligjërime për ta rrëzuar apo tjetërsuar monumentin se sa nga veprime për ta shndërruar atë apo krijuar monumente te reja. Piramida e Tiranës po shihet këtu si pasuri publike dhe trashëgimi kulturore. Pas vdekjes së Enver Hoxhës u kryen një sërë ceremonish dhe në nivelet madhore të Partisë se Punës, Byrosë e të Komitetit Qendror u diskutua se si do të përjetësohej figura e udhëheqësit komunist. U hartua një program, sipas të cilit më pas u vendosën bustet e Hoxhës në qytetet kryesore të vendit. Një nga pikat e këtij programi ishte dhe ndërtimi i një muzeu për Enver Hoxhën. Projekti ju besua arkitektit të njohur Klement Kolaneci, i cili ngriti një grup projektimi ku merrnin pjesë Pranvera Hoxha, Pirro Vaso dhe Vladimir Bregu. Ata zgjodhën vendin dhe modelin aktual të një piramide, si modelin më të përshtatshëm për funksionin e një muzeu. Kjo zgjedhje sipas arkitektëve dhe njohësve të kohës nuk kishte të bënte me synimin për ta faraonizuar Hoxhën. Piramida filloi të ideohej dhe të ndërtohej më 15 Tetor 1986 për tu përfunduar brenda një kohe rekord prej dy vjetësh, 1988 për t’u inauguruar me rastin e 80-vjetorit të lindjes së ish-diktatorit. Thuhet se për ndërtimin e këtij monumenti janë shpenzuar 3.5 milionë $ pavarësisht krahut të lirë të punës në atë periudhë dhe çmimeve shumë më të ulëta të materialeve të ndërtimit atëherë (Habilaj 2010).

Nëse e vështron piramidën, sidomos nga lart, ajo është bërë e tillë që ajo të shkojë në harmoni me formën e malit të Dajtit. Në të njëjtën kohë ajo u ndërtua si një godinë jo me funksion të ngushtë, por si guaskë e hapur nga brenda. Ideja ishte e krijimit të një hapësire të vazhdueshme komunikuese me të gjithë ambientin (Koloneci 2011). Nëse e vështron nga lart, maja e piramidës të jep idenë e shqiponjës me krahë të hapur gjë e cila nuk vihet dot re me sy të lirë (Koloneci, 2015). Kur hyn nga jashtë brenda në godinë gjithmonë drita të shoqëron. Piramida ishte shumë funksionale dhe çuditërisht i plotësonte të tëra konditat e ekspozimit dhe aktiviteteve të ndryshme (Velo, 2016). Ka hipoteza që thonë se brenda piramidës ishte planifikuar të vendosej edhe varri i diktatorit. Por në piramidë u vendosën vetëm disa sende që kishin të bënin me Hoxhën. Busti i Hoxhës i punuar në mermerë entelik porsi skulpturat e Greqisë së lashtë gjendej në hyrje të piramidës në hollin kryesor (Koloneci, 2015). Strukturat monumentale mund të shprehin luftën për pushtet apo ta maskojnë atë. Piramida u ngrit për të përjetësuar dhe nderuar figurën e ish-diktatorit Hoxha në një sipërfaqe prej 30 mijë Km2 në zemër të Tiranës.

Pas viteve 1990, piramida kaloi disa dallgë që tentuan ta rrëzonin, ta tjetërsonin, ta shndërronin në gjithçka tjetër përveç asaj që ishte dhe që duhet të vazhdonte të ishte si kujtesë kolektive për të mos përsëritur atë regjim politik që i kushtoi shume vendit (Habilaj, 2015). E gjitha kjo ka të bëjë me përpjekjen e tyre për të mos lënë asnjë gjurmë që denoncon diktaturën në këtë vend, në emër të antikomunizmit të rremë. Mjediset e saja u trajtuan si hapësira publike e private njëkohësisht. Piramida u bë edhe disko, edhe kafene, edhe zyra organizatash qeveritare klienteliste edhe qendër kulturore (Shkëmbi 2013). Piramida u kthye në Qendër Ndërkombëtare të Kulturës ku zhvilloheshin aktivitete të shumta duke filluar nga spektaklet deri te panairet. Sipas arkitektit Maks Velo në debatin televiziv (Të Paekspozuarit), ajo i plotësonte, të gjitha; kishte dritë, akustikë të mirë, qarkullim shumë të mirë. Janë bërë koncerte simfonike, parada, mbledhje, ekspozita. Ishte vepër shumë e arritur, zuri vend me objektet italiane pa bërë agresion, pa i konkurruar por duke zënë vendin e vet.

Në fillim të viteve 2000 në atë godinë u vendos televizioni Top-Channel. Rrallë monumentet kanë pësuar kaq shumë shndërrime e janë përfolur kaq gjatë. Elita politike e instrumentalizoi domethënien e këtij monumenti duke e ndarë shoqërinë, profesionistët, ekspertët në dy kampe. Apollon Bace, njohës i hershëm i monumenteve, shprehet: -Kam qenë kundër për dy arsye. Simbolika, një piramidë në vetvete do të thotë një bazë shumë e madhe njerëzish dhe me majë, një person i vetëm, një diktator. Diktatura bën gjëra të mëdha, kjo i përket diktaturës. Ka tipare të tjera horizontalitet, vertikalitet, kjo e prish linjën, lëviz nga volumi. Piramida në vetvete mund të kishte qenë mirë, por jo në atë vend, në një vend tjetër, unë personalisht nuk e çmoj.

Në dekadën e fundit u hodhën ide për shndërrimin e saj në “Panteon Kulture”. Kuptohet se pak muaj më vonë edhe kjo u harrua. Befas filloi një debat për rindërtim/shndërrim. Në fund të vitit 2005, Berisha hodhi idenë e kthimit të Piramidës në Bibliotekë Kombëtare. Gjashtë muaj më vonë gjithçka u harrua sepse më korrik të 2006 piramida u shpall “Qendra Ndërkombëtare e Kulturës ‘Pjetër Arbnori’’. U bë një zhurmë sërish dhe piramida u shndërrua virtualisht menjëherë “në ‘gjigantin’ e artit dhe kulturës shqiptare”, duke e kthyer edhe në teatër kombëtar. Këtë herë përmendeshin salla teatri, salla leximi, bibliotekë nëntokësore, galeri arti, auditorium muzike dhe qendër multifunksionale. Në janar të vitit 2009 të persekutuarit morën premtimin se para saj do të ndërtohej një obelisk. Sipas qeverisë së kohës, më 2011-ën, u vendos prishja e tij. “Mbi gërmadhat e diktatorit do ndërtojmë tempullin e demokracisë… Parlamenti i ri kushton më pak se rikonstruksioni i aktualit… Foltorja e Lirisë mbi mauzoleun e gjakpirësit… Unë i garantoj shqiptarët se qeveria nuk do të shpenzojë asnjë qindarkë më tepër sesa do të shpenzonte për rikonstruksionin e godinës aktuale të saj” (Berisha 2011).

Nuk ndodhi asgjë, ndërsa Piramida sot është një masë e frikshme, ku të gjitha zorrët arkitektonike, janë jashtë, për ta bërë këtë ngrehinë, një nga më të frikshmet në brendësi të saj. Mund të gjesh, të plazmuara, të gjithë këto mini-ide të qeverive shqiptare, në formën e pareteve të tëra të hequra, në zvogëlimin e shëmtuar të vëllimit kryesor dhe më shumë akoma në plaçkitjen dhe në dërrmën që ka marrë interiori (Andoni 2014).

Në çdo vend të lindjes që kaloi komunizmin pati një periudhë të gjatë reflektimi dhe ndërtimi të një kujtese historike për të. Praga, Budapesti, Berlini dhe Rumania kanë muzeume të gjenocidit komunist dhe simbolet e asaj kohe janë në qendër të këtyre kryeqyteteve.

Ata jo vetëm që i ruajnë, por i dëshmojnë si shenja të asaj që ka kaluar (Shkëmbi 2013).

Nën pretekste antikomuniste dhe nën interesa tërësisht klienteliste, Shqipëria, e cila ka kaluar komunizmin më të egër të Lindjes, për 24 vite nuk ka bërë asgjë. Ajo as ka hapur dosjet e komunizmit, as ka ndërtuar një muze për të qenë për krimet e komunizmit dhe po tenton të shpartallojë dhe simbolet më përfaqësuese të diktaturës, si për t’u thënë brezave se këtu nuk ka ndodhur asgjë. Më tipikja e kësaj beteje, ka qenë beteja për të prishur Piramidën në qendër të Tiranës, ndërtesën simbol të komunizmit, e cila mund të ishte një muze i memories së diktaturës dhe mbetet atraksioni më i madh turistik i kryeqytetit.

***

Duke u nisur nga forma e regjimit politik, në regjimet hibride, si aktorët qeveritarë dhe aktorët privatë e kanë më të lehtë dhe e shohin më të pëlqyeshme propozimin dhe kërcënimin e monumenteve se sa shndërrimin apo ndërtimin e tyre. Konteksti politik mund të ndikojë jo vetëm domethënien e monumenteve por edhe agjentët e përfshirë në ndërtimin apo shndërrimin e tyre. Regjimet hibride janë shtete më të dobëta dhe aktorët qofshin shtetërorë apo privatë e kanë më të vështirë të manipulojnë me sukses mesazhin simbolik të monumenteve. Transformimi fizik i vendeve të kujtesës pasqyron luftën mes aktorëve politikë për kapitalin simbolik mishëruar dhe përfaqësuar nga këto monumente. Gjatë ndryshimeve dhe krizave, aktorët politik, i përdorin monumentet të legjitimojne deklaratat e tyre mbi pushtetin dhe vizionin e tyre mbi shoqërinë.

Piramida është monumenti i trajtuar si mjet për të konceptualizuar lidhjen midis autoritetit politik të elitave dhe përdorimit ideologjik të tyre për të ndikuar ndjeshmërinë politike të qytetarëve. Në këtë kuptim ky monument kanë qenë objekt i privilegjuar i manipulimit dhe instrumentalizimit ideologjik/politik të qytetarëve. Ndryshimi ideologjik që ka pësuar piramida e Tiranës në funksionin e saj para dhe pas viteve 1990 është karakterizuar më shumë nga ligjërime për ta rrëzuar apo tjetërsuar monumentin se sa nga veprime për ta shndërruar atë apo krijuar monumente te reja. Elita politike e instrumentalizoi domethënien e këtij monumenti duke e ndarë shoqërinë, profesionistët, ekspertët në dy kampe, ithtarët e së kaluar komuniste dhe radikalët e çrrënjosjes së simboleve që rikujtonin atë sistem. Piramida u ngrit për të përjetësuar dhe nderuar figurën e ish-diktatorit Hoxha në një sipërfaqe prej 30 mijë Km2 në zemër të Tiranës. Pas viteve 1990, piramida kaloi disa dallgë që tentuan ta rrëzonin, ta tjetërsonin, ta shndërronin në gjithçka tjetër përveç asaj që ishte dhe që duhet të vazhdonte të ishte si kujtesë kolektive për të mos përsëritur atë regjim politik që i kushtoi shumë vendit.

*Ditët e Studimeve Shqiptare, 2016; Universiteti Europian i Tiranës

 

 

 

“The Donald” e ka lënë botën pa frymë

 

Nga Bernard Guetta

Mbeten edhe vetëm pak ditë. Deri në 12 maj, bota do të dijë nëse Donald Trump do të anulojë ose jo përkatësinë e SHBA, në kompromisin në negociatat bërthamore midis fuqive të mëdha dhe Iranit, në vitin 2015. Më 6 maj, Presidenti iranian Hassan Rohani ka thënë se “nëse Amerika do të heqë dorë nga marrëveshja, do të përballet me një pendesë historike “sepse” urdhrat e nevojshëm”, shtoi ai pa specifikuar, “i janë dhënë organizatës tonë të energjisë atomike”.

Emmanuel Macron theksoi se në rast të tërheqjes së Uashingtonit nga marrëveshja, “do të hapet kutia e Pandorës dhe mund të shpërthejë një luftë”. Janë fjalë aspak të ekzagjeruara, sepse që në vitin 2015, në kohën e firmosjes së kompromisit, kreu i atëhershëm i diplomacisë amerikane John Kerry, kishte deklaruar se ndoshta qe shmangur një luftë, sepse vazhdimi i programit bërthamor të Iranit nuk do të kish lënë alternativë tjetër: një sulm ndaj Iranit do të shkaktonte një kaos rajonal, apo pranimin e ndërtimit të bombës atomike nga ana e Teheranit, ndjekur nga Arabia Saudite dhe Turqia (në këtë rast, duke marrë parasysh fuqinë e Izraelit, do të çonte në katër fuqi bërthamore në Lindjen e Mesme).

Pasiguri e dyfishtë

Sot alternativa është saktësisht e njëjtë. Ndoshta Donald Trump do të gjejë një mënyrë për të kritikuar kompromisin, pa e hedhur në erë zyrtarisht. Nuk përjashtohet, por edhe në këtë rast marrëveshja e 2015 do të marrë fund, për shkak se kompanitë perëndimore nuk do të guxojnë për të investuar më shumë në Iran dhe regjimi iranian do ta gjejë veten të penalizuar në të gjitha frontet, pa atomike dhe pa aftësinë për t’u integruar në ekonominë botërore.

Nëse Trump nuk heq dorë nga ideja e sabotimit të kompromisit, bota do të hyjë në një pasiguri të dyfishtë të dielën, për dy arsye. Arsyeja e parë është se, pas mandatit të dytë të George Bush, Shtetet e Bashkuara nuk duan të jenë polici i botës, dhe që atëherë asnjë ekuilibër i ri nuk ka zëvendësuar atë të kaluarin, për shkak se Bashkimi Europian nuk është vendosur ende si një fuqi politike. Arsyeja e dytë për pasigurinë, është se Shtetet e Bashkuara janë sot në duart e një presidenti, paaftësia e të cilit është e barabartë vetëm me vulgaritetin e tij. Donald Trump është një njeri që, mes hetimit rus dhe skandalit që përfshiu një yll pornografie, ka pasur guximin për të thënë se në Bataclan do të kish patur më pak viktima, në qoftë se në Francë do të lejohej shitja e hapur e armëve. Po sigurisht, u shesim armë të gjithëve dhe nuk do të ketë më vrasje masive në Europë, siç ndodh në Shtetet e Bashkuara, ku të gjithë e dinë se tragjedi të tilla nuk ndodhin … , Ide e bukur, i dashur Z. Trump./ France Inter – Bota.al

Shkruar Nga
More from Enton Palushi

KE: Të hapen negociatat me Shqipërinë

Mogherini: Ky është një proces, kështu që ruajtja edhe thellimi i reformave...
Read More