Kërcënimi nga populizmi, a ka një rrezik real në vendin tonë?

Forumi për Liri Ekonomike ia ka dedikuar edicionin e katërt të tij kërcënimit populist me një panel me politikanë e studiues; Sherefedin Shehun nga PD, Ervin Bushati nga PS, Mesila Doda nga PDIU dhe Gjergj Bojaxhi i “Sfida për Shqipërinë”. Edicioni u mbajt sot në Tiranë, në Hotel Plaza, organizuar nga FLE, Instituti Pashko në UET.

Forumi Ekonomik i Tiranës, organizuar nga Instituti Europian Pashko në UET, ka mbajtur edicionin e katërt me temë: “Kërcënimi nga populizmi, a ka një rrezik real në vendin tonë për lindjen e një retorike të tillë dhe si mund të parandalohet”. Paneli u moderua nga gazetarja Eni Vasili me të ftuar eksponentë të politikës së ditës dhe studiues. Në fjalën përshëndetëse, themeluesi i këtij forumi, Henri Çili, tha se: “Kemi krijuar tashmë një traditë, që është një mënyrë të debatuari i qëllimshëm, po duke qenë të hapur ndaj ideve dhe aktorëve të tjerë. Nga etatizmi, frika nga mbirregullimi, si mund të vendoset kapitalizmi dhe këtë vit prekëm populizmin, i cili ka behur dhe në portat tona”.

Spiker kryesor ishte studiuesi amerikan Dalibor Rohac, i cili tha se “duhet të kuptojmë se çfarë është populizmi i vërtetë dhe çfarë pasojash ka ai në shoqëri”. Duke folur për atë çfarë po ndodh në Amerikë me fitoren e një populisti autoritar si presidenti Trump, Rohac tha se “shoqëria e hapur, institucionet e pavarura janë ato që duhet të reagojnë ndaj populizmit”.

Ish-deputeti i PD-së, ekonomisti Sherefedin Shehu në fjalën e tij e lidhi populizmin me keqqeverisjen. “Fenomeni është i njohur, por ndryshon nga shkalla e përdorimit të populizmit për përfitime. Për mua është e rëndësishme se si mund ta masim dhe si mund ta parandalojmë, dhe për mua ka një matje shumë të qartë dhe shumë të saktë: është diferenca mes atyre që premtohen në fushatën elektorale dhe atyre që realizohen gjatë mandatit qeverisës. Pastaj mund të ketë dhe fenomene të mbarsura apo të mbingarkuara si nacionalizmi ekonomik dhe këtë ne e kemi vënë re në disa vende, edhe në Maqedoni”, -tha ai.

Deputetja e PDIU-së, Mesila Doda, e pa në një këndvështrim më të butë populizmin, duke theksuar se në fund të fundit partitë i flasin një pjese të popullsisë. Por ajo tha se rreziku vjen kur ka politika antisistem. “A ekziston në Shqipëri frika nga antipolitika? Po, sepse jemi njerëz emocionalë, jemi ballkanas. Shqipëria nuk mund të tolerojë dot ekstremin, pasi kemi ardhur nga politika të dhunshme dhe është e vështirë të pranojmë eksperimente të reja. Duhet të jemi shumë të kujdesshëm kur parashtrojmë para njerëzve kush është vizioni ynë”, -tha ajo. Doda foli mbi propozimin e saj dhe të PDIU-së për bashkimin ekonomik me Kosovën, që ka lidhje me një lloj nacionalizmi ekonomik. “Kur ne propozuam futjen e lekut si monedhë edhe në Kosovë, kishim parasysh se në rast të një krize apo shkrirje të BE-së dhe Euros, që dikur dukej i pamundur, por sot ekziston frika dhe ankthi që kjo të ndodhë, Shqipëria dhe Kosova të kishin një treg ekonomik të unifikuar për t’i shpëtuar krizës”.

“Partitë tradicionale janë populiste. Duhet të prodhojmë antitrupa kundër populizmit që kanë instaluar ato”, kështu u shpreh sot Gjergj Bojaxhi, themelues i ‘Sfida për Shqipërinë’, i ftuar në panelin e Forumit Ekonomik të Tiranës, ku diskutohej për kërcënimin nga populizmi. “E vetmja mënyrë që shoqëria shqiptare të rregullojë problemin që ka me partitë e mëdha, është të prodhojë antitrupa që të rregullojmë ato defekte që ekzistojnë në sistemin politik”, theksoi Bojaxhi. Sipas tij, korrupsioni nuk fillon kur një parti politike merr pushtetin, por me mënyrën se si është e ndërtuar një parti politike dhe se si funksionon nga brenda, ku në proceset që këto parti kanë brenda vetes, është e vështirë që për njerëz profesionistë dhe me integritet të bëjnë karrierë politike dhe të vlerësohen. Deputeti socialist Ervin Bushati, duke mbajtur fjalën në panelin e Forumit Ekonomik të Tiranës ku diskutohej mbi populizmin, foli mbi situatën aktuale politike në vend dhe populizmin e politikës. Ai tha se fenomeni i populizmit po ndodh në vende të ndryshme të botës dhe Shqipëria nuk bën përjashtim, por sipas tij, shqiptarët kanë një antitrup ndaj populizmit, që u vjen nga kujtesa diktatoriale. “Ka një antikorp shumë të fuqishëm shqiptar sepse e kanë ngrënë nga demagogjia. Ne kemi dalë nga një diktaturë dhe nuk i hamë dot dokrrat. Ne e kemi kaluar fazën e diktaturës dhe shqiptarët e kanë këtë antikorp, nuk e hamë kollaj populizmin. Megjithatë patjetër që ky është një treg politik, ku përveç dualizmit, e ka dhe njeriun që i sheh në dy kampe gjërat dhe do ta gjejë veten”.

Populizmi, sfida më e madhe me të cilën po përballet brezi ynë

Dalibor Rohac*

Populizmi është një problem në të gjithë Evropën dhe pjesën perëndimore. Mendoj se është sfida më e madhe me të cilën po përballet brezi ynë. Nëse demokracia liberale duhet të mbizotërojë, edhe ndërmarrja e lirë, edhe aleanca mes demokracive të perëndimit duhet të mbijetojë.

Populizmi është një frazë për strategji, stile dhe platforma të ndryshme politike. Në një kuptim është një sens mase. Nëse e mendojmë si një stil politik mund të thoni lehtësisht se të gjitha mesazhet politike janë të hartuara në atë mënyrë që të keni idenë se çfarë duan të dëgjojnë votuesit. Por sigurisht, kur përdoret në diskutime në botën perëndimore ngatërrohet me politikën e ekstremit të djathtë. Unë mendoj se nganjëherë kjo nuk të çon në rrugën e drejtë sepse ky lloj populizmi gjendet dhe në partitë e ekstremit të majtë.

Ne e dimë që shumë politikanë kanë interesat e veta dhe këtu kemi populistët që japin realitetin për t’i mbajtur këta liderë me këmbë në tokë. Për mua populizmi në vetvete nuk është problem, por do ta quaja populizmi autoritar ai që përbën problem. Ne mendojmë se rregulli i shumicës shprehet me anë të votave.

Po të marrim parasysh vendet në tranzicion që kanë patur një përvojë jo shumë pozitive në këtë aspekt siç është Hungaria, e cila është anëtare e BE-së dhe NATO-s. Keni dëgjuar së fundmi dhe për kontekste të tjera dhe kemi patur marrjen e mandateve të mëdha popullore të partive populiste, të cilat kanë krijuar qeveri me një parti dhe këto parti kanë filluar të çmontojnë balancën dhe kontrollin. I gjithë sektori publik dhe gjyqësor bëhet nga militantët e tyre. Pra është një sulm i paparë ndonjëherë për sa iu përket sulmeve në Kushtetutë.

Ka patur raste të diskriminimeve ligjore për kompanitë e huaja, taksa të larta të bankave etj. Ne e dimë që kjo është një mënyrë për të shkatërruar ndërmarrjet dhe iniciativat e lira. Por edhe nacionalizmi ekonomik sjell korrupsion. Hungaria ka problem me korrupsionin, gjyqësorin etj., por duket se ka patur një farë regresi në këtë aspekt. Partitë populiste kanë ardhur në pushtet duke atakuar partitë e mëparshme për korrupsion.

Ajo çka bën një punë të mirë është perceptimi i korrupsionit dhe besimi që kanë qytetarët në qeveri. Unë mendoj se lufta ndaj korrupsionit dhe transparenca është pjesë e rëndësishme që të mbash populistët larg pushtetit. Dua të flas për një element të rëndësishëm. Ne shpesh e shohim atë me anë të lenteve tona, por nuk duhet të harrojmë që demokracia liberale, kufizimet kushtetuese dhe sistemi i iniciativës së lirë janë gjithmonë të përfshira në gjeopolitikën e vendit. Asnjë vend nuk është ishull në vetvete, as Amerika. Prandaj rritja ekonomike dhe lulëzimi njerëzor kanë një sistem ekonomik të mirë që do të thotë, qeveritë të bazohen në rregulla, të jenë bashkëpunuese, të ndajnë vlerat dhe mënyrat e punës.

* Studiues pranë American Enterprise Institute. Fjala e mbajtur në Forumin Ekonomik të Tiranës, me temë: Kërcënimi nga populizmi

Pse populizmi gjen terren në vendet e ish-Lindjes

Sherefedin Shehu*

Duke qenë në profesionin tim si ekonomist, përpiqem që të jem sa më realist, dhe sipas meje fenomeni është i njohur, por diferenca është nga shkalla e përdorimit të populizmit për përfitime. Për mua është më e rëndësishme si ta masim dhe si ta parandalojmë këtë rrezik. Dhe matja më e qartë është diferenca e atyre që premtohen gjatë fushatës elektorale, dhe atyre që realizohen gjatë mandatit qeverisës. Kështu që më pas mund të ketë edhe fenomene të përmbajtura si nacionalizmi ekonomik, si p.sh. në Maqedoni, që ka tërheqjen më të madhe të investimeve të huaja.

Për mua mbetet linja apo tendenca midis premtimeve dhe realizimeve. Në rast se ka hapësirë shumë të madhe, atëherë ka keqpërdorim të autoritetit dhe populizmit si lider i një partie politike me influencë në publik, megjithatë fenomeni i sotëm ka humbur atë shtresë që quhet gri, e cila vendos për të ardhmen e vendit, pasi pjesa militante është pjesa më e lidhur me liderët dhe partitë. Natyrisht që në çdo parti ka elementë të këtij spekulimi në të dy krahët, megjithatë në krahun e majtë dhe të djathtë populizmi ka diferencë të madhe, pasi në krahun e majtë, fjalori populist përdoret për mirëqenie, në krahun e djathtë përdoret për zhvillim, dhe unë do të thoja se zhvillimi sjell mirëqenie.

Në kushtet e sotme, populizmi sidomos në vendet e Lindjes, dhe aq më tepër në Shqipëri ka terren të përshtatshëm sepse; e para, tranzicioni është shumë i gjatë; e dyta, rezultatet apo arritjet janë larg pritshmërisë që kanë patur qytetarët kur ndërruan sistemin.

Në këtë këndvështrim unë do të thoja se faktori kyç do të ishte forcimi i kulturës qytetare që mungon, historia e shtetformimit nuk është aq e gjatë, kultura e të votuarit sipas zgjedhjes pa influenca dhe ambienti vetëm sa e ka përkeqësuar. Populizmi bëhet një nga ata mekanizma, i cili të shton pikë në procesin e konkurrimit politik, që pavarësisht motivimit, mjafton të mos keqpërdoret. Edhe një gjë e fundit që është problem është mungesa e institucioneve që e garantojnë funksionimin e demokracisë, apo e ngushtojnë efektin negativ të populizmit. Për ta mbyllur, edhe një herë do theksoja se është e rëndësishme të vendoset një kulturë demokratike dhe institucionet që e garantojnë demokracinë.

*Ish-deputet i PD-së. Fjala e mbajtur në Forumin Ekonomik të Tiranës, me temë: Kërcënimi nga populizmi

Na duhen antitrupa kundër populizmit të partive tradicionale

Gjergj Bojaxhiu*

Në kushtet ku ndodhemi është e pamundur që një lëvizje e re të mundi partitë e tranzicionit me populizëm, për arsye se modeli politik dhe ekonomik në Shqipëri është që ato parti kanë të gjitha mjetet që të të mundin, edhe te populizmi. Ne mendojmë që e vetmja mënyrë që shoqëria shqiptare të rregullojë problemet që ka, është të prodhojë antitrupa dhe antitrupi nuk është populizmi, sepse ai është ekzistues dhe dominues. Antitrupi është që ne të rregullojmë ato defekte dhe deformime që ekzistojnë brenda këtij sistemi politik dhe ekonomik.

Konkretisht, ne nuk mendojmë që korrupsioni fillon kur një parti politike vjen në pushtet, ne mendojmë që korrupsioni fillon që në gjenezë se si është e ndërtuar nga brenda një parti politike dhe si funksionon nga brenda. Në proceset që këto parti kanë është jashtëzakonisht e vështirë për njerëz profesionistë e me integritet që të ecin e të bëjnë karrierë politike dhe të vlerësohen. Edhe kur dalin, janë kokrra tek-tuk, janë gjithmonë në minorancë dhe nuk kanë mundësi që të kenë zërat e nevojshëm për të bërë ndryshimet. Duhet të fillojmë të ndërtojmë grupime shoqërore, qoftë parti politike, qoftë shoqata, të cilat e rregullojnë këtë defekt apo kalbëzim që ekziston brenda strukturave ekzistuese, ose këto struktura ekzistuese ta rregullojnë vetë defektin, gjë që është pothuajse e pamundur, në mënyrë që të bëhet ndryshimi që kërkohet nga shoqëria.

U tha se ka humbur shtresa gri, unë nuk mendoj se ajo ka humbur, shtresa gri ekziston por është e mpirë, sepse ky model politik që ne kemi, atyre që janë të ndershëm dhe të drejtë dhe dalin publikisht për të dhënë një shembull dhe një model, i hedhin baltë dhe e bëjnë të pisët. Ata që mund të kenë qenë mëkatarë brenda sistemit dhe në një moment kanë reflektuar dhe kanë menduar të bëjnë diçka ndryshe, i kujtohet se si kanë qenë brenda dhe nuk kanë të drejtë të kërkojnë ndryshim.

Shqipëria është si një tenxhere pa kapak, që nuk vlon, vetëm avullon sepse kemi valvul shkarkimi emigracionin, dhe mund të jemi ndoshta bashkë me Moldavinë të vetmet vende europiane me 30% të popullatës që kanë lëvizur në këto 20 vite dhe trendi megjithëse jo me shifra aq të larta vazhdon. Kjo do të thotë që një qytetar në vend që të mobilizohet për të ndryshuar fatet e veta, thjesht zgjedh që të iki, dhe kjo nuk mundëson krijimin e një mase kritike.

Nëse Reforma në Drejtësi po bëhet si pastrim në vetvete i sistemit të drejtësisë, padyshim është me vlerë dhe për t’u mbështetur. Por kam përshtypjen që Reforma në Drejtësi publikisht është shitur si një formë për të pastruar politikën, unë mendoj se kjo është totalisht e pamundur dhe mendoj se politika mund të pastrohet vetëm me votë. E them sepse sistemi gjyqësor është pjesë e sistemit burokratik, pavarësisht se ka disa pjesë pavarësie. Kjo klasë politike po na thotë se pasi e ka ndryshuar Kushtetutën dy herë gjatë këtyre 20 viteve dhe ka dështuar në rezultat: “Ju vazhdoni si shoqëri, na votoni për të njëjtët njerëz të korruptuar dhe të kriminalizuar, por ne kemi gjetur 50 burokratë të ndershëm dhe luftëtarë të cilët do bëjnë ato korrigjime që asnjë nga ne si votues nuk duam ta bëjmë, dhe me kompromiset tona të përditshme, t’i çojmë këto kompromise te kutia e votimit”.

*Themelues i Sfida për Shqipërinë. Fjala e mbajtur në Forumin Ekonomik të Tiranës, me temë: Kërcënimi nga populizmi

Shqiptarët janë stërvitur me dogmatizmin, nuk e hanë populizmin

Ervin Bushati*

Sot janë ngritur shumë pikëpyetje në botë. Që me rënien e murit të Berlinit u mendua se u fitua me rezultat të thellë ndeshja midis një sistemi të demokracisë liberale dhe atij kolektivist apo komunizmit, që ishte ndërtuar mes dy kampeve që identifikoheshin më kollaj nëpërmjet perëndimit apo lindjes, komunizmit dhe kapitalizmit. Në fakt nuk është e thjeshtë sepse ashtu si dhe kampionatet fundi i ndeshjes nuk do të thotë që ka mbaruar gara. Ajo që në fillim u duk si një shenjë e lehtë gripale filloi në Greqi, u transmetua në vende të tjera, kur kapi sistemin cerebral në Amerikë u kuptua që nuk ishte kaq e thjeshtë situata.

Po ajo që po ndodh sot në vlerë është pikërisht kjo që disa vlera që u hodhën po rigrupohen dhe një herë, pra mënyra se si po ecim bashkë si shoqëri njerëzore. Të gjithë do të duam një shtëpi më të mirë, të kemi një makinë më të mirë, por në fund fare na duhet dhe shoqëria. Këto vlera fillojnë dhe rigrupohen. Kjo po ndodh sot. Kuptohet që derisa ta gjejë balancën njësoj si me krizën ekonomike të 2008 do kemi këto oscilacione që sot quhen populizëm, kolektivizëm, premtime false apo të vihen në pikëpyetje disa vlera.

A është ky kërcënim për demokracinë në botë? Sot ne jemi para faktit që kemi një rend global ku lideri i botës së lirë zgjidhet në Amerikë që është pak dikotomike, na kujton kohën e Romës së vjetër, ku senati zgjidhej vetëm atje, por qeveriste në të gjithë botën e civilizuar. Edhe sot qytetarët amerikanë kanë zgjedhur një president të Amerikës, jo një president të botës, siç e mendojnë e gjithë bota sepse në fakt i ka ato atribute dhe ka shumë gjëra në dorë sot, në këtë rend botëror. Ashtu siç dhe në Europë nuk po gjendet dot ky konsensus apo balancë nëpërmjet atyre që votohen dhe janë në parlamentin europian, por nuk është një demokraci përfaqësuese. Ky parlament, ku shkojnë politikanë të dorës së tretë që nuk fitojnë dot zgjedhjet qendrore dhe lokale dhe pastaj instalohen në parlamentin europian e ky po kthehet në një problem për demokracinë e këtij parlamenti dhe kjo është në vetvete ajo që u pa te Brexit.

Kush është antikorpi apo vaksina ndaj kësaj? Është diskutimi gjithmonë e më shumë dhe hapja me publikun. Unë besoj shumë te hapja dhe qytetarët ta kuptojnë se këto që ndodhin sot në Shqipëri janë fenomene të natyrës njerëzore, natyrës politike, që kanë ndodhur në të gjithë botën. Çfarë do të thotë të jesh populist, të bësh atë që premton apo të jesh parti tradicionale apo kjo fryma që unë e quaj një antisistem, do të zhvillohet edhe në Shqipëri? Unë mendoj se ka një antikorp shqiptar dhe shumë të fuqishëm madje, sepse shqiptarët e kanë ngrënë nga demagogjia.

Kjo retorika populiste patjetër që ndikon sepse nuk kanë të bëjnë vetëm programet. Ka të bëjë shumë me gjuhën, sa sintetizohet, sa i qartë është mesazhi. Dhe patjetër që ka një ndjenjë populizmi në Shqipëri, por unë mendoj se ne e kemi këtë antikorpin e kolektivizmit dhe qytetarët do përpiqen të kuptojnë që nuk ka ndonjë ndryshim të madh ndërmjet teorive politike në Shqipëri, në një vend me dy milionë e gjysmë banorë. Shpresojmë që më në fund të vendosen këto tri kolona të fronit të Republikës së Shqipërisë që të funksionojë. Kjo arkitekturë që na është dhënë nga miqtë tanë strategjikë BE, SHBA është një investim i madh nga ana e tyre sepse kanë investuar shumë në Shqipëri që me pavarësinë me futjen në NATO, me Kosovën dhe nuk do ta lënë që të dështojë një investim kaq i gjatë thjesht për një kolonë që i mungon sistemit tonë. Në të ardhmen e kuptoj që retorika do bëhet më e saktë, do të kemi efektin bisturi në fushatë.

*Deputet i PS-së. Fjala e mbajtur në Forumin Ekonomik të Tiranës, me temë: Kërcënimi nga populizmi

Pse na duhet nacionalizmi ekonomik

Mesila Doda*

Pothuajse të gjithë flasim me tone negative për populizmin, ndërkohë që unë mendoj që nuk ka asnjë parti politike, e cila nuk i drejtohet një shtrese të caktuar të popullsisë. Nëse nuk i drejtohet dhe nuk flet me njerëzit atëherë i drejtohet vetvetes apo partive të tjera dhe kjo nuk besoj se është detyrë e një partie, ndaj secila forcë politike ka për detyrë t’i drejtohet një shtrese të caktuar. Nëse është e djathta veçanërisht biznesit, nëse është e majta veçanërisht shtresave në nevojë, të paktën në ndarjen klasike, por ka dhe raste kur politikat ndërthuren.

Unë do tentoj të bëj një krahasim për ndryshimet e mëdha rrënjësore që bëhen në botë dhe asaj që ndodh në Shqipëri. Ne kemi një shtet afër nesh, Italia e cila është një shembull konkret i asaj çfarë ka ndodhur me forcat e reja politike ose siç quhen ndryshe antipolitikën. Kështu forca “5 Yjet” ka arritur që të dominojë dukshëm në skenën politike italiane, ndoshta nuk është ende forcë qeverisëse, por ka marrë drejtimin në shumë qytete, si Roma. Kam parë një Romë, e cila ishte shumë e ndotur, kishte brejtës që dilnin rrugëve dhe që sot drejtohet nga një grua shumë e re e cila është e lëvizjes “5 Yjet”. Deri këtu arrijmë të kuptojmë diferencën mes asaj që ndodh në vendet e tjera dhe Shqipërisë.

Por, a ekziston në Shqipëri frika nga antipolitika? Unë e kam patur gjithmonë këtë frikë. Kjo vjen sepse ne përgjithësisht jemi njerëz emocionalë, jemi ballkanas, përfshihemi në pjesën e Mesdheut dhe mund të jetë shumë e lehtë që ne të përfshihemi brenda një vale të tillë, e cila do kishte një faturë shumë të rëndë dhe të vështirë për Shqipërinë.

Vazhdoj të mendoj që nga forca e vjetër apo nga njerëz që janë pjesë e enturazhit, siç jemi të gjithë ne, nuk mund të ketë dot as forca të reja dhe as ndryshime kundër sistemit. Ne jemi pjesë e këtij sistemi dhe duhet të përpiqemi ta përmirësojmë sepse eksperimentet nuk na shkojnë. Kemi një moment shumë të rëndësishëm në Shqipëri që ka të bëjë me Reformën në Drejtësi. A i besojmë, nuk i besojmë, sa duhet t’i besojmë dhe çfarë duhet të sjellë? Unë nuk e di se çfarë do të sjellë reforma, por them që kishte arritur pika e vlimit në këtë vend dhe ishte e detyrueshme që diçka të bëhej. Të gjithë e dimë që sistemi demokratik funksionon me një baraspeshë të institucioneve të ndryshme në të cilën drejtësia kishte krijuar një sistem më vete. Ky është një moment, i cili duhet të marrë fund. A ka dyshime? Ka shumë dyshime lidhur me këtë çështje. Por jemi me fat që partnerët ndërkombëtarë kanë vendosur ta monitorojnë nga fillimi deri në fund. Ne jemi ata njerëz që sot kemi urrejtje ndaj njëri-tjetrit dhe nuk e kuptojmë dot pse-në. Ne sollëm këto rastet e ndryshimeve të mëdha kundër sistemit por duhet të kuptojmë që përgjithësisht kanë ardhur në vende, të cilat kanë tradita demokratike të gjata. Ne vendet e lindjes që e kemi përjetuar një ndryshim sistemi prej jo shumë vitesh, përgjithësisht ka qenë një proces invers. Ne duhet ta ndryshojmë sistemin nga brenda, duhet të kemi mundësi që të ulim valën e zemërimit, por edhe të formojmë partitë e tjera politike. Nuk ka më asnjë kuptim! Ky sistemi dypolar ka përfunduar në një lloj shkëmbimi tregtar mes forcash, por ndërkohë nuk jep asnjë lloj hapësire për forcat e reja politike që do lindin. Për sa kohë ne kemi një sistem, i cili i detyron të gjithë forcat të rreshtohen në koalicione dhe i numëron votat për gjithë të tjerët, që në këtë moment ka marrë fund mundësia e lindjes së forcave të reja, sepse e shtyp dhe e mbyll çdo lloj iniciative të re.

*Deputete e PDIU-së. Fjala e mbajtur në Forumin Ekonomik të Tiranës, me temë: Kërcënimi nga populizmi

Sistemi është i ndyrë, por antisistemi është akoma më i ndyrë

Henri Çili*

Do të thoja që populizmi është mosdashuria ime e thellë. Personalisht kam një lloj acarimi sa herë lexoj, diskutoj apo kam përballë propozime me natyrë populiste, të cilat janë me të vërtetë marrëzira.

Propozimi populist është irracional, megjithatë ai votohet. Pse ngjit? Janë vënë në lojë ose duhet të futen shumë më tepër antropologët socialë, psikologët, studiuesit e komunikimit. Është emocional, psikologjik dhe mbi të gjitha mendoj se është një kontradiktë e pastër themelore e shoqërisë së konsumit, e cila është e re në shoqërinë njerëzore.

Kontradikta bazë është midis faktit që kur duam të jemi konsumatorë ne duam produkte sa më të mira dhe të lira, kur duam të jemi të punësuar, duam paga sa më të larta. Një nga gjërat me të cilat ulet kostoja e produkteve është pikërisht kostoja e punës. Dhe kjo kontradiktë është çdo ditë me ne, që kur zgjohemi dhe kur flemë, midis konsumatorit dhe të punësuarit po shpërthen dhe po kërkon zgjidhje në sistemin politik duke instaluar mekanizma që praktikisht e shkatërrojnë propozimin. Shoh që sistemi ka shumë problem propozimet e antisistemit që janë më tepër problematike. Sistemi është i ndyrë, por antisistemi është akoma më i ndyrë.

Çfarë mund të bëjmë në këtë acarim të përgjithshëm që ndihet te votuesit, te konsumatorët, mediat sociale dhe në raport me aktorë ndërkombëtarë? Mendoj se mund të bëjmë dy gjëra. Minimalisht, dhe kjo është fatkeqësia, elitat s’kanë pse i bashkohen kësaj marrëzie. Ndërkohë që ti sheh sot shumë profesorë, shumë filozofë dhe burra të mençur dhe aktorë racionalë, të cilët i futen një projekti të tërë populist krejt në shpërputhje me rolin e tyre në shoqëri. Të paktën njerëzit racionalë nuk kanë pse të bëhen pjesë e kësaj gjëje. Mund ta luftojnë nga zemra e sistemit. Një mundësi tjetër të dytë shoh ata që e kanë për detyrë dhe shoqëria në një mënyrë të tërthortë apo të drejtpërdrejtë ka investuar që ata të jenë me mendje të kthjellët në shoqëri. Do të thërrisja në ndihmë në radhë të parë akademikët, të cilët duhet të shquhen ose të paktën duhet të jenë brenda arsyes së ekzistencës së tyre, të hedhin poshtë marrëzinë populiste në çdo lloj forme që shfaqet. E shoh mjedisin shqiptar shumë të vakët. Patëm shumë vështirësi dhe për të ndërtuar panelin e këtij viti. Mendoj se është një gjë jashtëzakonisht pozitive për Tiranën kulturore, që ne e marrim dhe e kthejmë temën e populizmit në një temë të rëndësishme.

Unë do të thoja që mundet realisht të tërheqim nga tërësia e njerëzve të thjeshtë kundërshembuj kundrejt shembujve të këqij që na propozohen shpeshherë nga media apo nga antisistemi që po kthehet në sistem. Cili është shembulli i kundërt? Mijëra jetë që kanë ndryshuar pozitivisht, falë demokracisë liberale, ekonomisë së tregut apo kapitalizmit. Dhe mos të biem në grackën bazike të komunikimit; Lajmi i keq është lajm. Edhe lajmi i mirë meriton të jetë lajm.

*Themelues i Forumit Ekonomik të Tiranës. Fjala e mbajtur në Forumin Ekonomik të Tiranës, me temë: Kërcënimi nga populizmi

Shkruar Nga
More from revista mapo

48 orë afat për PD: Ja ku ngecin negociatat e reja

Bisedimet ngecin më së shumti te data e zgjedhjeve. PD-ja, e gatshme...
Read More