Kumari i jashtëzakonshëm ekonomik i Amerikës

Politika fiskale po shton kërkesat, edhe pse ekonomia po tejnxehet

The Economist

Paqëndrueshmëria u kthye. Një magji e gjatë qetësie, në të cilën tregu i aksioneve në Amerikë u ngrit qëndrueshëm pa ndonjë shitje të madhe, mbaroi papritur këtë javë. Katalizatori ishte një raport i lëshuar më 2 shkurt, duke treguar se rritja e pagës në Amerikë është përshpejtuar. S&P 500 ra pak atë ditë dhe më shumë në ditën e tregtisë së radhës. Vix-i, një indeks që pasqyron sesi investitorët e ndryshueshëm presin që tregjet e kapitalit të gozhdohen nga një 14 e përgjumur në fillim të muajit drejt një 37-e alarmuese. Në pjesë të tjera të botës nervat janë tendosur.

Më vonë, tregjet fituan pak nga vetëpërmbajtja e tyre. Por parashikohen edhe më shumë sesione ushqyer me adrenalinë. Kjo ndodh për shkak se pritet një tranzicion, në të cilin rritja pluskuese globale shkakton inflacion për të zëvendësuar stanjacionin si frika më e madhe e investitorëve. Dhe ky ndryshim i pritur prej shumë kohës po komplikohet nga një kumar i jashtëzakonshëm në ekonominë më të madhe të botës. Falë miratimit të kohëve të fundit në shkurtimin e taksave, Amerika po i shton një rritje të majme fiskale për t’i dhënë zemër një zgjerimi, që tashmë është e pjekur. Borxhi publik është përcaktuar të dyfishohet në 1 trilionë dollarë ose 5 % të GDP-së në vitin e ardhshëm fiskal.

Për më tepër, ekipi që po manovron këtë eksperiment, si në Shtëpinë e Bardhë ashtu edhe në Rezervën Federale është më papërvoji, gjatë kohëve të fundit. Qoftë një bum apo një dështim rezultati, e sigurt që do të jetë një garë e egër.

Rotacionet e fundit të tregut të kapitalit, nga vetë ai, nuk japin shkak për shqetësim. Ekonomia botërore mbetet në gjendje të mirë, majmur nga një përshpejtim i sinkronizuar në Amerikë, Europë dhe Azi. Dhuna e rivlerësimit ka qenë për shkak të mjeteve të reja që janë kapur duke vënë bast në paqëndrueshmërinë e ulët. Sidoqoftë, edhe pse u përleshën për të reaguar në ri-emergjencën, dëmi kolateral ndaj tregjeve të gjerë, si obligacionet e korporatave dhe tregu valutor, ka qenë i kufizuar. Pavarësisht zhytjes, çmimet e stokut amerikan kanë rënë vetëm aty ku kanë qenë në fillim të vitit.

E megjithatë ky episod sinjalizon thjesht çfarë mund të pritet më pas. Pas vitesh në të cilën investitorët mbështeten në bankat qendrore për suport, rrjeti i sigurisë së politikës monetare jashtëzakonisht i lëshuar, dalëngadalë po çmontohet. Rezerva Federale e Amerikës ka rritur normat e interesit pesë herë deri tani, qysh prej fundit të 2015–s dhe pritet ta bëjë sërish muajin që vjen. Kurset 10–vjeçare të bonove të thesarit janë rritur nga nën 2.1 % , në shtator, në 2.8 %. Tregjet e aksioneve janë në luftë mes përfitimeve më të forta, që garantojnë çmime më të larta të aksioneve dhe obligacione më të larta, gjë që dobëson vlerën aktuale të atyre fitimeve dhe i bën vlerat marramendëse të vështira për t’u justifikuar.

Ky tension është pjesë e paevitueshme e kthimit të politikës monetare në kushte më normale. Ajo çka është e paevitueshme është shkalla e ndalimit të bastit fiskal të Amerikës. Ekonomistët llogarisin se reforma e taksës së Z. Trump, që ul faturat për firmat dhe amerikanët e pasur – dhe në një shtrirje më të vogël për punonjësit e zakonshëm – do të godasë konsumin dhe investimin për të forcuar rritjen me rreth 0.3 % këtë vit.

Dhe Kongresi pritet të rrisë shpenzimet e qeverisë, nëse marrëveshja e buxhetit, e lajmëruar këtë javë, do të vonojë. Demokratët do të marrin më shumë fonde për kujdesin e fëmijës dhe të tjera të mira; grabitqarët nga të dyja partitë kanë fituar më shumë para për buxhetin e mbrojtjes. Z. Trump, ndërkohë, ende dëshiron murin e tij të kufirit dhe një plan infrastrukture. Gjendja e shkujdesjes fiskale në Washington, DC, është trazuese. Shto këtu shpenzimet ekstra për rritjen e kostove të pensioneve dhe kujdesit shëndetësor dhe Amerika pritet t’i çojë deficitet mbi 5 % të GDP-së për të ardhmen e parashikuar. Duke përjashtuar recensionet e thella të fillimviteve ’80 dhe 2008, Shtetet e Bashkuara po bëhen më të shthurura se çdo kohë tjetër, qysh prej vitit 1945.

Një koktej i tregjeve të kushtueshme të aksioneve, një cikël i maturuar biznesi dhe një bujari fiskale do të testojë zellin e politikëbërësve më me përvojë. Por në fakt, politika fiskale po drejtohet nga njerëz që e kanë fjetur mendjen se deficiti nuk ka rëndësi. Dhe banka qendrore ka një shef të ri, Jerome Powell, që ndryshe nga paraardhësit e tij të fundit, nuk ka ekspertizë formale në politikën monetare.

A i pëlqen Powell makinat e shpejta?

Çfarë do ta përcaktojë rezultatin e këtij kumari? Në terma afatmesëm, Amerika do të duhet të bëjë llogaritë me deficitin e vet fiskal. Përndryshe normat e interesit do të ngrihen, aq shumë sa e bënë në vitet ’80. Por në terma afatshkurtër pjesa më e madhe varet te Z. Powell, i cili duhet të manovrojë mes dy rreziqesh të kundërt. Një është se ai është shumë paqësor, duke u sprapsur nga shtrëngimi gradual ( dhe modest) në planet aktuale Federale si qetësim për tregjet nervoze financiare. Si pasojë, ai mund të krijojë një “gjendje Powell” që me kohë do të çojë drejt flluskave financiare. Rreziku tjetër është se Rezerva Federale shtrëngon tepër dhe shumë shpejt për shkak se i frikësohet tejnxehjes së ekonomisë.

Për baraspeshë, shtrëngimi i nxituar është një rrezik më i madh. I ri për rolin e tij, z. Powell mund të tundohet për të vendosur goditjen e tij të luftës ndaj inflacionit dhe pavarësinë nga Shtëpia e Bardhë, duke i shtyrë më shpejt normat më të larta. Ky do të ishte një gabim për tri arsye.

Së pari, nuk është fare e qartë se ekonomia është në motorë të plotë. Politikëbërësit priren t’i konsiderojnë ata që kanë dalë nga tregu i punës si të humbur njëherë e mirë për ekonominë. E megjithatë shumë janë kthyer në punë dhe shumë të tjerë mund të ndjekin këtë rrugë. Së dyti, rreziku i një shpërthimi të bëftë inflacioni është i kufizuar. Rritja e pagave është përmirësuar vetëm gradualisht në Amerikë. Nuk ka shumë fakte të kësaj në Gjermani dhe Japoni, që gjithashtu kanë papunësi të ulët. Marrëveshjet e pazareve të rrogës pas spirales shpërthyese të çmimit të pagës së fillimviteve ’70 janë harruar prej kohësh.

Së treti, ka përfitime të konsiderueshme nga tkurrja e mëtejshme e tregut të punës. Pagat janë duke u rritur më shpejt në fund të shkallës së fitimeve. Kjo jo vetëm ndihmon punonjësit e jakave blu që janë goditur shpërpjestueshmërisht fort nga ndryshimi teknologjik dhe globalizimi. Gjithashtu, i shtyn firmat të investojnë më shumë në pajisje kapitali, duke nxitur rritjen e produktivitetit.

Për të qenë të qartë, kjo gazetë nuk do mund të këshillonte një stimul fiskal të shkallës që Amerika po ndërmerr. Është e hartuar keq dhe është pamatshëm e madhe. Do i shtonte tregut financiar paqëndrueshmëri. Por tani që ky eksperiment ka nisur është edhe më e rëndësishme që Rezerva Federale të mos e humbasë mendjen.

Shkruar Nga
More from Enton Palushi

Rënia e lirë e lirës turke

Nga Mischa Ehrhardt Rënia e monedhës turke vazhdon - dhe nuk i...
Read More