Luli mos mendo për elefantin

Nga Gentian Gaba*

Nëse dikush ju thotë: “Mos mendo për elefantin”, arrini dot të mos mendoni për këtë kafshë? E pamundur apo jo? Pra, edhe pse dikush ju thotë mos mendoni për të, kafsha më e madhe në tokë del nga skutat e trurit tuaj. Ky eksperiment ka rrënjë të forta shkencore, tregon sa energjike është fuqia ndjellëse e fjalëve. Kjo frazë është një sajesë e gjuhëtarit George Lakoff për të demonstruar rëndësinë e fjalëve në komunikimin politik, dhe mbi të gjitha, për t’iu shpjeguar demokratëve amerikanë si t’iu transmetojnë vlerat dhe programet e tyre një elektorati të pavëmendshëm.

Kur Lakoff kërkonte që demokratët amerikanë të mos mendonin për elefantin, Obama ishte ende një senator i thjeshtë, rrjetet sociale dhe marketingu elektoral ishin në fazë embrionale, dhe e majta amerikane ishte në ditët e saj më të zeza. Humbisnin zgjedhje pas zgjedhje, të paaftë për të bindur edhe bazën e tyre elektorale, pra një analogji e fortë me situatën e demokratëve të djathtë në Shqipëri.

Lakoff, me hulumtimin e tij arriti të sqaronte rëndësinë e frame, kornizat që mendja jonë përdor për të pozicionuar konceptet që i përkasin të njëjtës fushë semantike. Për ta thënë thjesht, Demokratët dilnin nga qendrat e votimit kokulur pasi nuk komunikonin ose – më keq – për të komunikuar zgjidhnin leksikun e kundërshtarëve. Pasoja ishte një efekt dizineskues, në fakt kornizat e krijuara nga Republikanët shkonin dy herë drejt zgjedhësve falë kundërsulmeve të partisë kundërshtare. Padyshim mesazhi më i fortë ishte origjinali, i cili përforcohej. Sikurse ishte rasti i uljes së taksave, një program i djathtë i artikuluar edhe nga e majta në ligjëratë e liderëve të saj.

Suksesi i Ramës në zgjedhjet e qershorit nuk është një mister. Popullariteti i tij rrjedh nga një metodë rigoroze e të komunikuarit që, të na pëlqejë ose jo, kondicionoi debatin politik dhe pati efekte të thella mbi zgjedhjen e elektoratit. Rama ka një talent të lindur për provokimin dhe hiperbolën, gjëra që i lejon të tërheq si magnet vëmendjen e mediave dhe të mbaj në hije kundërshtarët.

Truri ynë, sipas Lakoff, është një makinë e ndërlikuar e cila përpunon një sasi mahnitëse informacioni. Sapo mundet, përdor skema – korniza – që ka përpunuar më parë. Kur diçka e re tërheq vëmendjen e tij, përpara se të fillojë nga zeroja, kërkon nëse kemi brenda nesh imazhe ose koncepte që mund të përdoren. Ne nuk e kuptojmë këtë pasi 93% e aktivitetit cerebral ndodh në nivel të nën-ndërgjegjshëm, por në mendjen tonë veprojmë nëpërmjet skemave dhe metaforave; përdorim diçka të njohur për të kuptuar më mirë diçka të re dhe të pazakontë. Nëse imazhi i vjetër është shumë i fortë, shumë i fuqishëm, metafora të çon në rrugë të gabuar. Për ta kontekstualizuar: “timoni” dhe “tepsia” ishin metafora më të thjeshta dhe familjare se “Republika e Re” dhe “oligarkët”. Imazhi i PD-së dhe hija e liderit historik, edhe pse me lista gati të reja, ishte ende shumë i vjetër dhe nuk përcolli një frymë të re te shqiptarët.

Nuk dihet nëse lideri i sapokonfirmuar i opozitës e ka lexuar apo jo librin e Lakoff, por rezultatet e zgjedhjeve dhe natyra e kundërshtarit politik lips që Basha mos të mendojë për elefantin. Nëse gjatë zgjedhjeve të kaluara Partia Demokratike pranoi kornizën e Partisë Socialiste, atë të tepsisë dhe timonit, duke “harruar” identitetin e djathtë dhe duke mos qartësuar konceptin e “Republikës së Re”, mbështeti me “spond” fushatën e Ramës duke përforcuar ligjëratën e tij. Nuk mjaftoi pra e vërteta mbi kanabisin, koncesionet, kriminalizimin etj., pasi të thuash të vërtetën mbi pushtetin dhe abuzimet nuk mjafton. Elektorati zgjedh mbi identitetin dhe vlerat e tij, të cilat shpeshherë nuk përkojnë me interesat e tij. Pra, për një pjesë të elektoratit, identifikoi veten me një lider autoritar që ngjall reminishencat e nostalgjikëve të regjimit të dikurshëm. Votuesit zgjodhën një model familjar për ata, diçka e kuptueshme për disa shtresa që kanë kaluar 45 vjet në regjimin e vjetër dhe vetëm 25 në të riun. Spostimi në qendër i Partisë Demokratike bëri që elektorati i saj të mos ta ndjekë. Ky spostim rezultoi i rrezikshëm për dy arsye: largoi bazën dhe ndihmoi të majtën të tërheqë ata pak të pavendosur që morën pjesë në zgjedhje.

Sot Partia Demokratike duhet të gjejë fjalët për të fituar. “Limitet e gjuhës sime janë limiti i botës sime”, thoshte gjuhëtari i njohur Ludwig Wittgenstein. Basha ka nevojë për një gjuhë të re e cila duhet të përshkruajë metaforën e djathtë për Shqipërinë e ardhshme. Opozita nuk duhet të jetë vetëm rojtari i qeverisë, por duhet të flasë për një botëkuptim alternativ, duhet të ketë një vizion moral për qytetarët, një botëkuptim me vlera të djathta në qendër. Për të fituar nuk është i nevojshëm një spostim në qendër, përkundrazi, nëse Partia Demokratike do të mbrojë me bindje vlerat e saj do të mbajë elektoratin historik dhe do të fitojë një pjesë të elektoratit gri. Rama këtë e ka kuptuar, për të mirën e të djathtës dhe të interesit publik është koha ta kuptojë edhe Basha përpara se të jetë tepër vonë.

Shkruar Nga
More from Enton Palushi

Konsumatori, produktet bio dhe politika publike

Konsumatorët shqiptare paguajnë deri në 50% më shumë për produktet organike dhe...
Read More

Leave a Reply

Your email address will not be published.