Përmasa kulturore e projektit për Ballkanin Perëndimor


Nga Ndriçim Kulla*

Bashkimi Europian po investon fort në një projekt për të krijuar një treg të përbashkët ekonomik në Ballkanin Perëndimor, me qëllim që t’i përgatitë këto vende për anëtarësim në BE, si dhe të rritë bashkëpunimin midis tyre, duke i bërë të lënë pas historinë e gjatë të konflikteve mes tyre. Precedenti i krijimit të Tregut të Përbashkët Europian, nga ku lindi BE, tregon se nuk mund të krijohet një treg i mallrave dhe shërbimeve, pa u krijuar një treg i përbashkët kulturor. Sepse çdo bashkëpunim midis popujve dhe vendeve i ka themelet në kulturë. Që në fillimet e TPE u investua shumë në atë që mund të quhet tregu i përbashkët kulturor europian, ku qarkullonin nga vendi në vend vlerat kulturore përkatëse.

Në Ballkanin Perëndimor nuk kemi një treg të përbashkët kulturor. Është turp ta thuash por më shumë shkrimtarë dhe poetë të vendeve të rajonit tonë janë botuar të përkthyer në disa gjuhë aziatike, se në gjuhët e vendeve të rajonit tonë. Dhe problemi është veçanërisht në raportin midis Shqipërisë dhe vendeve të rajonit. Këtë e them për arsye se një serb mund të lexojë një libër të një autori malazez dhe anasjelltas, një boshnjak mund të lexojë librin e një autori serb ose malazez dhe anasjelltas.

Por një shqiptar i Shqipërisë nuk mund të lexojë librin e një autori serb, malazez, boshnjak, maqedonas nëse këta nuk janë të përkthyer në shqip. Edhe një lexues serb, malazez, boshnjak apo maqedonas nuk mund të lexojë librin e një autori shqiptar nëse ky nuk është i përkthyer në gjuhët përkatëse. E njëjta gjë mund të thuhet edhe për një autor maqedonas në raport në lexuesit serbë, malazezë e boshnjakë, si dhe për një autor serb, malazez e boshnjak në raport me lexuesit maqedonas.

Sigurisht që ka disa përkthime por këto janë shumë pak në krahasim me komunikimin kulturor që duhet të ekzistojë mes vendeve të rajonit. Dhe shumica e përkthimeve, që janë bërë me nismën e botuesve privatë, për shkak të kostove të botimit, kanë çmime të tilla që e bëjnë lexuesin të mendohet shumë para se të blejë ndonjë libër. Shqiptarët kanë dëshirë të lexojnë por sot leximi është një luks për shkak se pjesa më e madhe e popullsisë nuk ia lejon dot vetes që të blerë libra të tillë. Kuptohet lexuesi masiv shqiptar, në fillim do të blejë librat e autorëve të njohur botërorë që botohen, pastaj të atyre të rajonit, megjithëse ka interes edhe për këta.

Për BE do të ishte vetëm një “pikë uji” në detin e buxhetit të tij nëse investonte disa dhjetëra milionë euro për zhvillimin e hapësirës së përbashkët kulturore të Ballkanit Perëndimor. Por kjo “pikë uji” do të ishte shumë frytdhënëse për komunikimin ndërkulturor të popujve në Ballkanin Perëndimor. Kështu do të përktheheshin e do të botoheshin masivisht librat e mirë të kulturave të vendeve të rajonit tonë, dhe do të hidheshin në treg me çmime të arsyeshme.

Dhe lexuesi i vendeve të rajonit do të kishte në dorë literaturën e mirë të vendeve fqinje, popujt do të njiheshin më mirë me vlerat e tyre të shëndosha kulturore. Mënyra më e sigurt për të ndërtuar themele të shëndosha të pajtimit dhe miqësisë mes popujve që kanë një të shkuar konfliktuale, është që këto themele të ndërtohen duke përdorur si “gurë” librat e mirë të kulturave të tyre.

Në samitin e Durrësit të kryeministrave të vendeve të Ballkanit Perëndimor, ku mori pjesë edhe Komisioneri për Zgjerimin Hahn, u tha se është përpiluar një plan me 115 pika për krijimin e tregut të përbashkët të Ballkanit Perëndimor. Shumë mirë që punohet me plan për një hapësirë të përbashkët të tregtisë së lirë. Por duhet të punohet me një plan së paku me 15 pika edhe për një hapësirë të përbashkët kulturore të Ballkanit Perëndimor. Unë më sipër solla si shembull librin në krijimin e kësaj përmase kulturore në Ballkanin perëndimor të së ardhmes, dhe libri realisht është vetëm një aspekt mjaft i rëndësishëm , por nuk është gjithçka në këtë drejtim. Përtej librit është arti, muzika, kënga, vallja, trashëgimia kulturore dhe historike, mënyra e jetesës, qytetaria në periudha të ndryshme të historisë etj. etj. Kultura e çdo populli është një mozaik i mbushur plot me shpirt dhe jetë, vlera, trashëgimi njerëzore dhe kulturore.

Ne në fakt jemi afër gjeografikisht me shumë nga popujt e Ballkanit, sidomos me ata popuj që sot për koniunkturë quhen Ballkani Perëndimor, por për shkak të historisë jemi larg dhe mosbesues ndaj njëri-tjetrit. Të njohura më së shumti ndaj njëri-tjetrit janë kryesisht dobësitë e ushqyera nga urrejtjet shekullore. Por duhet të kihet parasysh, se ndryshimet në marrëdhëniet midis popujve nuk vijnë vetëm nga lart, pra nga politika, por edhe sidomos nga poshtë, nga njohja reciproke e të mirave njerëzore dhe kulturore që mbart çdo popull. Më duket se niveli i promovimit dhe njohjes së serbëve ndaj shqiptarëve nuk e ka kapërcyer dot fenomenin “Paja Jovanovic”, një piktor i shquar serb ky me famë botërore, i cili me gjithë ndonjë shtrembërim që i ka bërë në pikturat e tij të famshme etnografisë shqiptare ka “fotografuar” me hollësi në penelatat e tij madhështinë, krenarinë, arrogancën, talentin artistik dhe mjaftë cilësi pamore dhe burrërore të shqiptarit. E quaj të nevojshme, që mjaft fonde që mund të akordohen në të ardhmen nga Bashkimi Europian në drejtime të tilla duhet të mbrohen nga “grabitqarët” e institucioneve tona, të cilët është e mundur t’i menaxhojnë ato sipas interesave të tyre personale dhe fitimprurëse, ndonëse ato do kenë të bëjnë me promovimin e trashëgimisë kulturore dhe historike të vendeve tona.

Bashkimi Europian është një histori suksesi ekonomike që u ka mbijetuar edhe krizave financiare për të cilat euroskeptikët mendonin se do ta shkatërronin Unionin, edhe sepse ka themele të forta ndërkulturore, të krijuara pas një pune sistematike për ndërtimin e tyre. Të tilla themele duhen ndërtuar edhe në Ballkanin Perëndimor. Ky është një investim për të ardhmen europiane të rajonit./Mapo.al/

*Publicist

Shkruar Nga
More from Redaksia

Rama në konferencë të posaçme për shtyp: Dokumentet dhe vërtetimet që do të tërhiqen online

Në një konferencë të posaçme për shtyp, kryeministri Edi Rama tha se...
Read More

52 Comments

  • Im no longer positive the place you are getting your information, but good topic. I needs to spend some time finding out more or working out more. Thank you for wonderful information I was on the lookout for this information for my mission.

  • Nice post. I was checking continuously this blog and I’m impressed! Very helpful info specifically the last part 🙂 I care for such information much. I was seeking this particular info for a very long time. Thank you and best of luck.

  • Currently it appears like Movable Type is the best blogging platform out there right now. (from what I’ve read) Is that what you are using on your blog?

  • An impressive share, I just given this onto a colleague who was doing a little analysis on this. And he in fact bought me breakfast because I found it for him.. smile. So let me reword that: Thnx for the treat! But yeah Thnkx for spending the time to discuss this, I feel strongly about it and love reading more on this topic. If possible, as you become expertise, would you mind updating your blog with more details? It is highly helpful for me. Big thumb up for this blog post!

  • I am really impressed with your writing skills as well as with the layout on your blog. Is this a paid theme or did you customize it yourself? Anyway keep up the nice quality writing, it’s rare to see a nice blog like this one nowadays..

  • obviously like your web site but you need to check the spelling on several of your posts. Several of them are rife with spelling issues and I find it very troublesome to tell the truth nevertheless I’ll definitely come back again.

  • Have you ever considered creating an ebook or guest authoring on other sites? I have a blog centered on the same subjects you discuss and would really like to have you share some stories/information. I know my visitors would value your work. If you’re even remotely interested, feel free to send me an e mail.

  • Howdy! This is my first comment here so I just wanted to give a quick shout out and say I genuinely enjoy reading your articles. Can you recommend any other blogs/websites/forums that deal with the same topics? Appreciate it!

  • I was just seeking this info for a while. After 6 hours of continuous Googleing, finally I got it in your web site. I wonder what is the lack of Google strategy that do not rank this kind of informative websites in top of the list. Usually the top sites are full of garbage.

  • Simply want to say your article is as amazing. The clarity in your post is simply nice and i can assume you are an expert on this subject. Fine with your permission let me to grab your feed to keep updated with forthcoming post. Thanks a million and please continue the rewarding work.

  • A formidable share, I just given this onto a colleague who was doing a bit evaluation on this. And he in truth bought me breakfast because I discovered it for him.. smile. So let me reword that: Thnx for the deal with! However yeah Thnkx for spending the time to debate this, I really feel strongly about it and love reading extra on this topic. If attainable, as you develop into experience, would you thoughts updating your weblog with more details? It’s highly helpful for me. Huge thumb up for this weblog publish!

  • Does your website have a contact page? I’m having a tough time locating it but, I’d like to send you an email. I’ve got some recommendations for your blog you might be interested in hearing. Either way, great blog and I look forward to seeing it develop over time.

  • I really like your blog.. very nice colors & theme. Did you design this website yourself or did you hire someone to do it for you? Plz reply as I’m looking to design my own blog and would like to find out where u got this from. cheers

  • I like what you guys are up too. Such smart work and reporting! Keep up the superb works guys I¦ve incorporated you guys to my blogroll. I think it’ll improve the value of my web site 🙂

  • Hi there, just became aware of your blog thru Google, and found that it’s really informative. I am gonna be careful for brussels. I will be grateful in the event you continue this in future. Lots of folks will probably be benefited from your writing. Cheers!

  • I am really impressed with your writing skills as well as with the layout on your blog. Is this a paid theme or did you modify it yourself? Either way keep up the nice quality writing, it is rare to see a great blog like this one these days..

  • I must express appreciation to this writer just for bailing me out of such a predicament. After looking throughout the search engines and getting solutions that were not pleasant, I assumed my life was well over. Being alive without the presence of solutions to the issues you’ve sorted out as a result of your review is a critical case, as well as the kind which may have adversely damaged my entire career if I had not encountered your website. Your own personal natural talent and kindness in taking care of all the details was helpful. I am not sure what I would have done if I hadn’t come across such a point like this. I’m able to at this point look ahead to my future. Thanks a lot so much for this professional and sensible guide. I will not hesitate to suggest the blog to any person who ought to have care about this matter.

  • Hello, i think that i saw you visited my weblog thus i came to “return the favor”.I am attempting to find things to improve my website!I suppose its ok to use some of your ideas!!

  • I¦ll right away grasp your rss as I can’t in finding your email subscription hyperlink or e-newsletter service. Do you’ve any? Kindly let me recognize in order that I could subscribe. Thanks.

  • I truly wanted to post a quick message to appreciate you for all of the marvelous techniques you are giving at this website. My time-consuming internet search has at the end been honored with professional knowledge to write about with my best friends. I would say that we website visitors actually are undoubtedly lucky to exist in a great place with many lovely individuals with beneficial pointers. I feel really privileged to have discovered your entire site and look forward to really more entertaining minutes reading here. Thanks again for all the details.

  • Excellent blog here! Also your web site loads up fast! What web host are you using? Can I get your affiliate link to your host? I wish my web site loaded up as quickly as yours lol

  • I love your blog.. very nice colors & theme. Did you create this website yourself or did you hire someone to do it for you? Plz respond as I’m looking to create my own blog and would like to know where u got this from. thanks a lot

  • I’m writing to let you know what a exceptional experience my cousin’s child undergone studying your web site. She learned lots of pieces, including what it’s like to have a wonderful helping heart to let other people without difficulty gain knowledge of certain tortuous subject areas. You actually exceeded our expected results. Thank you for producing these productive, dependable, explanatory and even cool thoughts on this topic to Mary.

  • I wanted to put you the little bit of note in order to say thanks a lot as before for all the magnificent opinions you’ve featured on this page. It is quite particularly open-handed with people like you to offer easily precisely what some people could possibly have supplied as an electronic book to end up making some money on their own, principally given that you could have tried it if you ever considered necessary. These things also worked to be the good way to recognize that many people have a similar desire just like mine to realize whole lot more with respect to this matter. I’m certain there are thousands of more enjoyable moments in the future for those who examine your website.

  • Almost all of whatever you point out is supprisingly legitimate and that makes me wonder the reason why I had not looked at this with this light before. Your article really did turn the light on for me personally as far as this particular subject goes. Nevertheless there is actually just one position I am not necessarily too comfortable with and whilst I make an effort to reconcile that with the core theme of the issue, let me observe exactly what all the rest of your visitors have to say.Well done.

  • Amazing blog! Do you have any helpful hints for aspiring writers? I’m hoping to start my own website soon but I’m a little lost on everything. Would you advise starting with a free platform like WordPress or go for a paid option? There are so many choices out there that I’m totally confused .. Any recommendations? Thanks!

  • Its like you read my mind! You appear to know a lot about this, like you wrote the book in it or something. I think that you could do with a few pics to drive the message home a bit, but instead of that, this is wonderful blog. A great read. I will certainly be back.

Leave a Reply

Your email address will not be published.