Si ka evoluar kultura politike në Ballkanin Perëndimor

Nga Ilir Kalemaj

Kultura politike është një koncept që lidhet kryesisht me proceset politike, por i sheh si të ndërlidhura dhe studion ndërveprimin me ato sociale, kulturore dhe ekonomike. Një nga çështjet kryesore flet për përfaqësimin politik ose më saktë për mënyrën se si qytetarët përfaqësohen me ose pa informacionin e duhur politik, gjë që ka tërhequr vëmendjen e shumë studiuesve të politikës. Përderisa politika është forma e jashtme dhe strukturore e ndërtimit të një shteti a kombi, kultura është esenca e brendshme që i jep frymë e identitet. Në këtë linjë ka përcaktime të ndryshme rreth konceptit “kulturë politike” por do citoj një përkufizim sipas Almond dhe Verba: “si tërësia e vlerave, normave, njohurive, qëndrimeve dhe ndjenjave që përcaktojnë sjelljen politike ndaj sistemit politik” (Almond & Verba 1963).Me fjalë të tjera, ata e konsideronin kulturën politike si një element që lidh sjelljet individuale me sistemin politik në tërësi. Sikundër shprehet një studiues shqiptar: “një politikë e avancuar dhe në funksion të interesave të përbashkëta, sigurisht që sendërtohet mbi baza të fuqishme kulturore i cili krijon elita të fuqishme” (Ukaj 2010:5). Ndërsa në rrafshin empirik do thoja, ajo shpie drejt një konstatimi të qëndrueshëm se vetëm ato shoqëri që kanë kaluar nëpër fazat e mirëfillta të zhvillimeve kulturore, mund të jenë shoqëri të mirëqenies. Si shembull mjafton t’u referohemi shoqërive që i quajmë perëndimore, të cilat në esencë, politikën e kanë kulturë, ndërkaq kulturën pjesë funksionale të politikës. Kultura dhe politika janë dy fushat themelore të një shteti, ku përjashtimi i kulturës nga politika dhe anasjelltas, është shumë i rrezikshëm për shëndetin e një kombi. Për të funksionuar mirë një shtet, lypset që këto dy komponentë t’i ketë të zhvilluar paralelisht, të cilat duhet ta stimulojnë njëra-tjetrën dhe jo assesi ta luftojnë njëra-tjetrën. Një demokraci ka nevojë për një kulturë të mirëfilltë politike në mënyrë që të funksionojë si shteti ashtu dhe masa në tërësi. Ky studim është fokusuar drejt përvetësimit dhe mënyrës se si kultura politike ka evoluar në Shqipëri dhe Maqedoni pas periudhës komuniste e deri më sot, duke dhënë një panoramë të përgjithshme për të dyja vendet. Një çështje që përbën interes është edhe kultura kontradiktore për vendet që braktisën komunizmin pra, në konflikt me “kë” dhe për “çfarë”. Në vijim të kësaj kam shtruar dhe çështjen e pjesëmarrjes nga vitet 1990-2012 duke nxjerrë në pah dallimet dhe të përbashkëtat ndërmjet tyre nëse ka dhe faktorët që ndikojnë nëse ka pjesëmarrje të ulët apo të lartë. Pas kësaj një çështje që lidhet drejtpërsëdrejti me çështjen paraardhëse është nëse pjesëmarrja sjell avantazhe apo disavantazhe për demokracinë dhe normalisht parë nëpërmjet studiuesve të ndryshëm. Po ashtu jam munduar të analizoj edhe disa nga drejtimet ku mund të reformohet kultura politike. Dhe në fund përfundimi se nuk kemi kulturë politike dhe për këtë arsye na mbetet që të ndërgjegjësohemi si shoqëri pikësëpari, dhe më pas të kërkojmë një frymë kontribuimi me instancat e larta për të krijuar një lidhje të drejtpërdrejtë midis të zgjedhurve dhe zgjedhësve.

KULTURA POLITIKE NË PERIUDHËN POSTKOMUNISTE NË SHQIPËRI DHE MAQEDONI

Për të shpjeguar më mirë ecurinë e proceseve transformuese në vendet e Evropës Juglindore, si dhe modelet e zhvillimit të sistemeve zgjedhore, atyre partiake dhe qeverisëse, për mendimin tim është e nevojshme të merret në analizë niveli i kulturës politike dhe i trashëgimisë së të kaluarës. Këto dy elemente kanë pasur ndikim kryesor në formatimin e sistemeve të reja politike, në sjelljen elektorale e politike, si dhe në aftësinë e shoqërive paskomuniste për të ndërtuar modele të hapura të shoqërive të lira e demokratike. Kultura politike sipas historianit Hanisch (1970) është një “përzierje e orientimeve, qëndrimeve dhe marrëdhënieve në proceset dhe strukturat politike”. Ajo shpreh pikëpamje politike që kanë për botën qytetarët, grupet e mëdha sociale dhe elitat funksionale. Studiues si Sartori (1987) apo Offe (1991) e vlerësojnë kulturën politike si tregues të nivelit të demokracisë dhe të aftësisë së një shoqërie për t’iu përshtatur parimeve dhe vlerave të sistemit të ri. Studiuesja polake Ana Volk-Poveska në studimin mbi demokracinë dhe ekonominë e tregut në Evropën Lindore shkruan se “kultura politike e shoqërive që braktisën komunizmin është e mbushur plot me paradokse, të cilat lidhen me karakterin edhe thelbin e proceseve të periudhës transitore. Ato mund të gjenden në konfliktin midis sistemit politik dhe interesave të shoqërisë, në konfliktin midis qëllimeve dhe mjeteve, në konfliktin e besueshmërisë integruese” (Vajdenfeld 1999: 43). Për pasojë, lindja e një kulture politike që përmban “norma të vjetra dhe përvoja të reja, mund të krahasohet me kalimin nëpër një shteg të panjohur, ku është i nevojshëm kualifikimi i vazhdueshëm”. Poveska paralajmëron për shfaqjen në këtë proces të gabimeve të cilat as nuk mund të parashikoheshin dhe as mund të mënjanoheshin më parë. Në vazhdën e kësaj logjike arsyetimi, në një studim profesional mbi trashëgiminë komuniste, studiuesi Wojtek Lamentoicz rendit “tetë paradokset e kësaj trashëgimie me ndikim në kulturën politike dhe ecurinë e periudhës transitore”(Lamentoicz 1999: 63).[1]

Këtu me rëndësi për t’u shtjelluar nga këto paradokse është pikërisht paradoksi i nihilizmit të dyfishtë, i shoqërisë së konsumuar emocionalisht dhe paradoksi i mosbesimit. Pra, paradoksi i “nihilizmit të dyfishtë”, që do të thotë sa më e suksesshme të jetë elita në pushtet në nxitjen e qëndrimeve relativiste dhe/ose nihiliste përkundrejt normave dhe vlerave të trashëguara (p.sh. morali “reaksionar” dhe “jashtë mode” feja, traditat juridike), aq më pak sukses do të ketë ajo, përgjithësisht në futjen e normave dhe vlerave, që ajo i sheh si më progresive dhe më të përshtatshme (Vajdenfeld 1999: 66). Nihilizmi kundër vlerave të hedhura poshtë, i cili duhet të përgatisë rrugën për në modernizëm, kthehet në nihilizëm kundër normave, parimeve dhe vlerave të dëshiruara. Sa më rigorozisht të shkatërrohen rregullat e vjetër, aq më të paaftë bëhen njerëzit për të vendosur dhe për të zbatuar të rinj. Po ashtu paradoksi i një “shoqërie të konsumuar emocionalisht”: sa më tepër një shoqëri të jetë e mobilizuar nga liderët, për të besuar në premtimet zyrtare, aq më pak qytetarët e kësaj shoqërie do të jenë në gjendje të angazhohen emocionalisht për çështje të caktuara publike. Në qoftë se mobilizimi politik nga lart, si pasojë e iluzioneve që ka ngjallur, ai shkakton vetëm zhgënjim, ai pasohet, thuajse, përherë nga cinizmi, largimi nga skena publike, ndryshimi i preferencave në zgjedhje dhe kërkimi të vazhdueshëm i sigurisë, në mes të pasigurisë mbisunduese. Një shoqëri e konsumuar emocionalisht nuk është më e gatshme të përkrahë ndonjë çështje politike dhe ndodhemi përballë “paradoksit të mosbesimit”, [ku] besimi i mangët tek institucionet publike mund të zëvendësohet me besimin te figura të fuqishme udhëheqëse e karizmatike”(Vajdenfeld 1999: 67). Ky besim në persona nuk mund, natyrisht, të mbajë gjatë, meqenëse kultura e zëvendësimit nuk ka rrënjë të thella dhe është heterogjene. Lindja e mosbesimit riprodhon deficite besueshmërie ndërmjet elitës në pushtet dhe qytetarëve, çka mund të çojë në kriza legjitimiteti të shpeshta.

Ekzistojnë disa teori që bëjnë klasifikimin e vendeve ish-komuniste dhe dallimin e tyre në pjesën qendrore dhe juglindore. Njëra prej tyre bazuar në faktorin strukturor, duke iu referuar vendeve ish-sovjetike, e lidh atë me trashëgiminë, historinë dhe kulturën e këtyre vendeve. Vendet postkomuniste me shpërndarje më të madhe të pushtetit politik dhe të aktorëve me veto në procesin e vendimmarrjes politike kanë arritur të krijojnë më shpejt një sistem të stabilizuar dhe efektiv, sesa vendet në të cilat pushteti politik është më i përqendruar. Huntington e shpjegon konfliktin politik në botë me “përplasjen e qytetërimeve, duke paralajmëruar se vendet lindore, të cilat janë më të lidhura me perëndimin në fushën e historisë dhe të fesë do të kenë më shumë sukses në vendosjen dhe zhvillimin e regjimeve demokratike” (Huntington 2011: 325). Studiues të tjerë e lidhin atë me aspektin gjeografik, sipas të cilit vendet që ndodhen gjeografikisht më afër perëndimit të zhvilluar do të shënojnë hapa më të shpejtë drejt demokratizimit. Teoritë e dyta nuk bazohen në strukturën e vendeve, por në aktorët politikë. Mbështetësit e kësaj teze mendojnë se, sistemet dhe faktorët strukturorë të padukshëm nuk mund ta bëjnë vendin as demokraci dhe as diktaturë. Njerëzit mund ta bëjnë. Por disidenti rumun, Gashpar Tomashia dedikon ndryshimin më shumë reagimit të një mase liberale sesa individëve të veçantë. Ai thotë se rënia e regjimeve komuniste nuk erdhi nga disidenca, edhe pse ai faktor pati një ndikim në këtë proces; dhe se, me përjashtim të Polonisë, disidentët kanë luajtur një rol krejt të papërfillshëm në politikë. Për Tomash, “disidentët bënin një jetë ku kënaqësitë, arritjet, disfatat dhe ndjenja e dështimit ndryshonin shumë nga ato që përjetonte popullsia në përgjithësi. Wolgang Merkel është më konkret kur bën një klasifikim të nivelit të kulturës politike në vendet ish-komuniste” (Tomash 1998: 13). Në studimet e tij, vendet ndahen në tri grupe të mëdha: vendet me nivel të lartë të kulturës politike (Slloveni, Estoni, Çeki, Hungari, Kroaci, Sllovaki, Poloni e Lituani), vende ku kultura qytetare ndodhet ende në proces konsolidimi (Bullgari, Rumani, Letoni etj.), si dhe kategoria e tretë me standarde të ulëta të demokracisë dhe elitave politike. Në këtë të fundit bëjnë pjesë dy nënndarje, (Serbia, Shqipëria, Maqedonia), si dhe nënndarja e fundit me Rusi, Moldavi e Bosnje. Edhe në klasifikimin që Merkel në të njëjtin punim i bën nivelit të konsolidimit të sistemeve elektorale dhe sistemeve të përfaqësimit politik kemi të njëjtën renditje, e para Sllovenia dhe e fundit nga 19 vendet ish-komuniste, Bjellorusia. Në klasifikimin për cilësinë demokratike të sistemeve politike në Evropën Lindore, Sllovenia kryeson me 9.55%, në grupin e parë të demokracisë kushtetuese, ku bëjnë pjesë edhe Kroacia, Rumania dhe Bullgaria. Në grupin e dytë të “demokracisë defektoze” bëjnë pjesë Serbia, Maqedonia, Shqipëria dhe Bosnja. Pra, argumenti i tij mbi “kulturën politike” përputhet me argumentin mbi “progresin e demokracisë” në vendet paskomuniste. Autorë të tjerë me fokus analizën e periudhës transitore në vendet e Evropës Lindore, diferencat kulturore shpesh i bazojnë edhe në ndarjet midis vendeve katolike, vendeve ortodokse dhe atyre me popullsi myslimane. Kjo theksohet sidomos kur “kultura politike” si fenomen kulturor dhe politik në Evropën Juglindore shoqërohet në krahasime studimore me modelet perëndimore. Dallimet gjenden në traditën historike (një perëndim i krishterë katolik dhe një lindje kryesisht ortodokse), e cila ka pasur ndikimet e veta në krijimin e perceptimeve të ndryshme qytetare mbi jetën, shoqërinë, komunitetin, solidaritetin njerëzor, parimeve morale, raportet e besimit dhe lirisë, shkëmbimet dhe ndikimet e jashtme. Huntington thotë se nuk kemi të bëjmë me dy modele diametralisht të kundërta, por të ndryshme, pra me dallime (Huntington 2011: 197). Trashëgimia bizantine në lindje krijoi raporte të forta ndërvarësie midis elitave politike e institucionale, si dhe institucioneve fetare, kurse në perëndim dominoi ideja e bashkëjetesës midis institucioneve fetare dhe shtetit laik. Modelet perëndimore i krijuan nocionet e ndarjes së pushteteve shumë më herët sesa në modelet lindore, në të cilat struktura hierarkike dominoi mbi çdo model tjetër të organizimit politik e shtetëror. Modelet shtetërore ishin shumë të centralizuara, dhe në kushtet kur edhe kisha kishte varësi të plotë nga shteti, nuk kishte pronarë tokash të pavarur nga shteti. Martin Mendelski në studimin e tij mbi reformat institucionale në vendet e EJL bazohet ndjeshëm në tezën e dallimeve që burojnë për shkak të trashëgimisë hasburgase përkundër trashëgimisë osmane (Mendelski 2007). Sipas tij, indikatorët e qeverisjes në EJL në këto dy periudha nxjerrin në hap qartazi dallimin e thellë midis p.sh, Sllovenisë-austro-hungarezë dhe Maqedonisë e Shqipërisë osmane, dhe se në këto vendet e fundit zhvillimi ekonomik ishte shumë më i ulët. Ai bën përgjegjës modelin strukturor, të dy modeleve, gjë që del në pah edhe në periudhën midis dy luftërave. Sipas tij Shqipëria dhe Maqedonia patën tregues më të ulët se Sllovenia, Kroacia etj. (Mendelski 2007).Historikisht është e qartë se, pothuajse të gjitha vendet e Evropës Juglindore patën një trashëgimi të gjatë të periudhës osmane (Tomash 1998: 198). Përplasja midis trashëgimisë osmane, trashëgimisë me ndikim perëndimor, si dhe identiteteve të tyre etnike e kombëtare luajti një rol me rëndësi në procesin e krijimit të një identiteti politik, mënyre të menduari dhe reagimi në mjedisin e brendshëm politik apo në raport me të tjerët. Rënia e modelit kulturor osman i detyroi shumicën e këtyre vendeve të përpiqen të krijojnë elitat e reja, të cilat, për shkak të pozitës shtypëse dhe të diferencuar të pjesës së krishterë të banorëve, do të duhej ta nisnin këtë proces nga e para. Ndarja dhe diferenca e tyre ishte e theksuar, ndryshe nga modelet e vendeve të tjera, si p.sh, modeli shqiptar etj., ku midis elitave otomane dhe atyre kombëtare kishte njëfarë lidhje dhe elementë trashëgimie apo vazhdimësie. Në thelb, megjithëse përpjekjet e vendeve të Evropës Juglindore për një ndarje të plotë nga modelet kulturore osmane, trashëgimia otomane ishte shumë më e fuqishme dhe më me ndikim në aspektet e tjera shoqërore, si në marrëdhëniet ekonomike, jetën sociale dhe jetën e përditshme. “Në një prej studimeve analizuese të periudhës transitore në vendet e Evropës Lindore dhe Qendrore theksohet se, dilemat e kësaj periudhe mbështeteshin në disa faktorë kryesorë” (Hyskaj 2008: 29) të tilla si trashëgimia e periudhës së perandorive të mëdha, përzgjedhja e politikës, distanca nga komunizmi, distanca nga trashëgimia perandorake, ndikimi i mjedisit ndërkombëtar, si dhe trashëgimia politike e komunizmit.

Teza të tilla mbrojnë, në mënyrën e tyre, shumica e studiuesve të njëjtit proces historik. Diferencat mund të gjenden vetëm në argumentet dhe prioritetet e klasifikimit. Për disa vende kanë rol kryesor proceset e hershme politike e historike, për disa të tjera trashëgimia e periudhës komuniste. Ato që ne sot i përfaqësojmë si ideale, janë ideale që u arritën gjatë rrjedhës së një procesi të gjatë maturues në Evropën Perëndimore. Në Shqipëri dhe Maqedoni, trashëgimia komuniste përbën një element tjetër më rëndësi në formimin e kulturës politike. Ajo ka qenë një nga pengesat kryesore për ndalimin e përpjekjeve për demokratizim. Ajo ishte e vetmja trashëgimi përafërsisht e njëjtë, për shkak se, tiparet dhe mënyra e funksionimit të shtetit, shoqërisë, jetës qytetare dhe mendimit politik ishte thuajse unike në çdo vend. Duke analizuar rastin shqiptar, mendoj se procesi i vendosjes së demokracisë ndeshej me sfida të jashtëzakonshme, të cilat e bënin demokratizimin e vërtetë të dukej pothuajse i pamundur dhe kjo lidhej me faktin se “për afro gjysmë shekulli Shqipëria kishte qenë e izoluar nga bota e jashtme dhe nga vlerat dhe parimet demokratike. Ky izolim, bashkë me mungesën e traditave demokratike, kishte ngulitur dhe rrënjosur vlera dhe qëndrime që nuk ishin shumë të favorshme për zhvillimin e demokracisë”. Aspektet e tjera të kulturës politike, siç janë respekti për Tjetrin dhe votën kundër, dialogu konstant e produktiv politik, bashkëpunimi politik parlamentar pavarësisht raporteve të përfaqësimit, nevoja për institucione të forta në vend të liderëve të fortë politikë, pjesëmarrja e lartë në zgjedhje apo zgjerimi i rrethit të vendimmarrjes politike, -janë dukuri ende të brishta në të gjitha vendet e Evropës Juglindore. E ndodhur në pjesën juglindore të Evropës, e shkëputur kulturalisht dhe politikisht në periudha të ndryshme historike prej saj, rajoni i Evropës Juglindore vuan edhe nga ajo që shpesh quhet “moskuptim” dhe “mosnjohje” midis saj dhe pjesës perëndimore të kontinentit.

KULTURA POLITIKE SI ELEMENT FUNKSIONAL PËR DEMOKRATIZIMIN E SHOQËRISË SHQIPTARE

Demokracia nuk mund t’i mëvetësohet kulturës politike. Demokracia e shëndoshë në Shqipëri varet shumë nga shkalla e zhvillimit të kulturës politike shqiptare, që do të thotë se çdo qytetar me sjelljet, qëndrimet, praktikat dhe normat morale të tij përcakton aftësinë si individ, si shoqëri dhe popull për t’u vetëqeverisur. Shoqëria shqiptare, e ardhur nga një sistem politik totalitar komunist për pesë dekada, edhe me ardhjen e demokracisë në vitin 1990 trashëgoi një qytetari të diktuar dhe të nënshtruar, e cila në vetvete nxiste plogështi, rutinë dhe indiferentizëm. “Prandaj është e domosdoshme që të bëhet një “katarsis” i vërtetë filozofik në shoqërinë shqiptare, d.m.th zëvendësimin në memorien bazë të individëve shqiptarë i përmbajtjes së vjetër të periudhës komuniste me një përmbajtje të re” (Kocani 2003: 2). Krejtësisht ndryshe, në realitetin e sotëm shqiptar kultura politike e një shoqërie të re demokratike është formuar nga veprimtaria e lirë e individit ( individëve) dhe e komuniteteve (grupeve) të caktuara në këtë shoqëri” (Bardhi 2013: 4-18). Shtetasit e një shoqërie të lirë në demokraci ndjekin interesat e tyre, ushtrojnë të drejtat e tyre dhe përgjigjen për jetën e tyre private. Ata vendosin vetë për jetën e përditshme, për të tashmen dhe të ardhmen, për familjen dhe fëmijët e tyre, se ku do të jetojnë në Shqipëri, Europë, e në botë, se çfarë pune apo profesioni do të bëjnë sipas aftësive dhe bindjeve, se ku do të banojnë në qytet apo në fshat, a do të merren me politikë, art, filozofi, shkencë e kështu me një radhë të pafund interesash. Këto përbëjnë të drejtën e vetëvendosjes personale që ia ka dhënë atyre natyra dhe Zoti. Kultura politike, në kuptimin e gjerë të fjalës nuk ka të bëjë me konceptin, idenë, vizionin artistik, letrar, a muzikor, por me sjelljet dhe aftësitë e një populli në demokraci, me përgjegjësitë për të qeverisur ose për t’u vetëqeverisur.

Ndihmesa më e madhe që demokracia duhet t’i japë artit dhe artistëve është liria për të krijuar vepra artistike për njerëzit për të eksperimentuar, për të zbuluar botën e pafundme të shpirtit të njeriut, misteret e mendjes në gjithëkohësi, që do të thotë sa më shumë kulturë në shpirtin dhe në ndërgjegjen e çdo njeriu që aspiron për demokraci të vërtetë vlerash njerëzore. Në vijimësi të kulturës artistike, një pjesë përbërëse jetike e shoqërisë së sotme shqiptare demokratike është arsimi i çdo shqiptari në mënyrë që të zhvillohet kultura demokratike bashkëkohore. Në kohën e qytetërimit të sotëm kërkohet shkalla e zhvillimit kulturor dhe arsimor sipas standardeve demokratike të vendeve të zhvilluara të Europës dhe botës moderne. Kërkesa e arsimit adekuat për ditët e sotme duhet të orientohen drejt formimit të qytetarëve me botëkuptim të lirë dhe të pavarur, kërkues e të aftë, me ide dhe vizione të qarta, koncepte dhe praktika të reja për demokracinë e dëshiruar nga çdo njeri në këtë jetë. Demokracia, sidomos në Shqipëri, ndryshe nga shoqëria autoritare, komuniste e djeshme e indoktrinuar, realizohet nëpërmjet arsimit i cili përçon ngushtësisht interesa të caktuara personale, shoqërore, politike dhe kombëtare. Çdo njeriu mund t’i mësohet me të vërtetë parimi i demokracisë në kushtet e Shqipërisë në frymën e hulumtimeve të hapura, të cilat në vetvete paraqesin interesa demokratike për të gjithë shoqërinë. Sot te çdo shqiptar shpërthen energjia e konkurrencës dhe e debatit të gjallë, për të shpalosur idetë, mendimet, alternativat bashkëkohore në hapësirat e demokracisë shqiptare. Arsimi, dituria, kultura në demokracinë e sotme shqiptare luajnë rol të veçantë në shoqërinë e lirë qytetare e sidomos në zonat e prapambetura, kur ende ekziston analfabetizmi, injoranca, varfëria ekonomike e çdo gjë tjetër. “Po ashtu zhvillimin e kulturës politike e pengojnë një sërë faktorësh të tillë si: Mungesa e infrastrukturës së duhur kulturore, investimet si dhe nga mungesa e politikave ndërgjegjësuese” (Veselaj 2002: 21). Në zgjedhjet e 28 qershorit të 2009 lindën konflikte dhe mosmarrëveshje për rezultatet e votimit, të cilat kërkojnë zgjidhje në interesat e së mirës së përgjithshme. Demokracia ne vetvete nuk është gjë tjetër veçse një sërë rregullash për zgjidhjen e konfliktit me kulture demokratike. Në të njëjtën kohë ky konflikt duhet të zgjidhet brenda rregullave, kodeve, ligjeve të caktuara dhe të sjellë kompromisin, konsensusin apo marrëveshje të tjera ndërpartiake, që gjykohen nga të gjitha palët si të ligjshme e të pa kontestuara. Për të gjitha këto që thamë kërkohet, në themel, kulturë politike, gjë që ne shqiptarëve ende na mungon. Në qoftë se grupet, individët, partitë politike etj., e shikojnë demokracinë në rastin tonë, në Shqipëri, vetëm si forum ku ata kërkojnë realizimin e interesave, kërkesave të ngushta personale, shoqëria në tërësi është e destinuar të shkatërrohet nga brenda në mënyrë katastrofale. Ky është fakt dhe realitet i pamohueshëm në Shqipëri. Në qoftë se qeveria, siç po ndodh me qeverinë e sotme demokratike që administron zgjedhjet e reja parlamentare ushtron mbi votuesit dhe kandidatet e votuar nga ai, presion, dhune policore, shantazhe etj. për arritjen e konsensusit, duke ngritur zërin dhe të drejtat e tij demokratike, atëherë shoqëria shqiptare ne rastin konkret, do të shkatërrohej nga lart në sajë të një diktati antidemokratik. Demokracia, sidomos në Shqipëri, nuk funksionon realisht vetvetiu duke përdorur parimet apo procedurat teknike të votimit, kur ende ekzistojnë mentalitet dhe praktikat komuniste të etjes për pushtet të përjetshëm. Shoqëria demokratike shqiptare kanë nevoje për përkushtimin e qytetarëve të kulturave, të cilët duhet ta kuptojnë pashmangësinë e konfliktit e sidomos në zgjedhje, dhe domosdoshmërinë e tolerancës. Në realitetin e sotëm shqiptar, ka rëndësi të kuptohet se shumë konflikte në shoqërinë demokratike shqiptare nuk lindin nga një kundërvënie e prerë midis dy pikëpamjeve, bindjeve politike etj., ku njëra gjykohet si “e drejtë” dhe tjetra “e gabuar”, por në themel të dy interpretimeve të ndryshme dhe të të drejtave demokratike, të interesave dhe parësive shoqërore. Kjo është arsyeja që zhvillimi i kulturës politike-demokratike ka rëndësi shumë të madhe për individët, grupet shoqërore në demokraci me frymë kompromisi dhe parimin e përgjithshëm të sundimit të shumicës dhe të të drejtave të pakicës. Krijimi i koalicioneve është thelbi, çelësi i zgjidhjeve dhe veprimit demokratik. Ky sistem realizon kompromisin dhe konsensusin politik të palëve, grupeve dhe të punojnë brenda kuadrit kushtetues.

*Ph.D, University of New York Tirana (Pjesë nga referenca në Ditët e Studimeve Shqiptare, mbajtur në UET)

 [1]Ato janë paradoksi i nihilizmit të dyfishtë (nihilizmi ndaj gjithçkaje të kaluar, mund të kthehej de fakto në nihilizëm edhe ndaj vlerave të reja të demokracisë), paradoksi i instrumentalizimit të dyfishtë (përdorimi i normave juridike si instrument i të drejtës, si kundërvënie në përdorimin e saj si instrument kontrolli për shndërrimet shoqërore), paradoksi i ideologjisë utopike (projektet utopike ideologjike, si pengesë e ideologjive realiste e pragmatiste), paradoksi i mungesës së rendit të fortë kushtetues (rregullat e ashpra e të ngurta mund të jenë pengesë dhe burim informaliteti, paradoksi i anarkisë burokratike (sasi e madhe vendimesh, pamundësi zbatimi të tyre), paradoksi i marrjes së vendimeve (sa më shumë vendime të pakufizuara, aq më pak zbatohen e kanë jetëgjatësi ato), paradoksi i një shoqërie të konsumuar emocionalisht (mobilizim ekstrem nga lart sjell zhgënjim e apati), si dhe paradoksi i mosbesimit (kalimi i besimit nga institucionet te liderët karizmatikë).

 

Shkruar Nga
More from Enton Palushi

Rreziku i vërtetë vjen nga vetja jonë

Nga Fitim Zekthi, Revista Mapo Në dekadat e fundit të shekullit të kaluar,...
Read More